De etende mens is een beest

Sushi of andijviestamppot? Voor haar foto- en receptenboek vroeg kunstenaar en filosoof Valerie Granberg aan 37 denkers en één anonieme filosoof om een bijzonder gerecht te kiezen en met deze maaltijd voor haar camera te poseren. Het resultaat, getiteld Diner Pensant, waar filosofen op kauwen is een amusant boek met absurdistische portretten van onder anderen filosoof Henk Oosterling die een sprinkhanenplaag in zijn mond opvangt en documentairemaakster Sunny Bergman die 'Slettenslierten’ (Pasta Puttanesca) uit haar vagina eet.

Granberg liet zich inspireren door schilders als Charley Toorop, Jan Mankes, Hans Holbein en Egon Schiele. „Tijdens het maken van de portretten, zag ik vaak een schilderij voor me, dat komt doordat ik zelf meer een schilder dan fotograaf ben.”

Aan de filosofen vroeg Granberg om een gerecht uit te kiezen dat voor hen een speciale betekenis had en er een verhaal bij te schrijven. De recepten die ze erbij kreeg, kwamen soms direct uit een kookboek, soms was het een persoonlijke beschrijving van henzelf of een familielid. Het leverde zeer uiteenlopende gerechten op, variërend van gekookte bloemkool tot niertjes en kwartels met vijgen en geitenkaas.

Waarom koos ze ervoor om juist etende filosofen te fotograferen? „Ik ken de filosoof als iemand die peinzend, met de hand onder de kin, voor zich uit zit te staren. Dat beeld van de intellectueel, die boven het banale staat, wilde ik doorbreken en de filosoof meer als mens neerzetten, als iemand die ook kan losgaan zodra hij of zij aan de maaltijd gaat.”

Volgens Granberg haalt eten ‘het beest in de mens naar boven’. „Tegelijkertijd draait het bij de maaltijd ook om tafelmanieren, emoties, levenskeuzes en ethiek.” Die twee kanten wilde ze in haar boek verenigen. „Mensen zijn enorm bezig met eten. Ze maken er afspraken met zichzelf over. Drink ik alleen in het weekend? Moet ik op dieet? Wat is verantwoord? Ondertussen, als je begint met eten, verlies je jezelf. Ik probeer ook sober te eten, maar het is lastig.”

Het egoïsme van de etende mens ligt dus altijd op de loer. In Diner Pensant concludeert filosoof Coen Simon dat eten bindt, „maar alleen maar omdat de behoefte tot eten een egoïstische daad is waarbij we ons ook weer van de ander afkeren.” Voor Simon, maar ook voor de andere denkers, kookte Granberg de maaltijd zelf. „Ik wilde iedereen iets bieden, als dank voor de tijd die ze vrijmaakten om te poseren.” Kookte ze die enorme Indonesische rijstmaaltijd helemaal alleen? „Nee, als je goed kijkt staan veel van dezelfde schotels wel vier, vijf keer op zijn tafel. Kunst is voor mij een vorm van goochelen”