D66 kan in Eerste Kamer laten zien hoe principieel de partij is

Het machtsspel speelt D66 met verve. Misschien stemt de fractie in de Eerste Kamer toch in met het Belastingplan, dat het kabinet in staat stelt volgend jaar 5 miljard aan lastenverlichting uit te delen. Als er een ‘herenakkoord’ wordt gesloten dat gemeenten een jaar later meer mogelijkheden krijgen om zelf belasting te heffen, ontstaat er dankzij D66 toch een meerderheid in de senaat voor het Belastingplan. Nu komt het kabinet nog vijf zetels tekort.

Alleen lijkt het erop dat niet de tien senatoren van die partij de beslissing daarover nemen, maar dat het de leider van de Tweede Kamerfractie, Alexander Pechtold, is die de regie in handen houdt.

Dat roept de vraag op hoe standvastig D66 is als het gaat om handhaving van de eigen principes. D66 is de partij die tegen het voortbestaan van de Eerste Kamer is, want die is „niet meer van deze tijd”, zo is de officiële opvatting. Zolang de Eerste Kamer er is, moet zij „voornamelijk” kijken naar „rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid” van een wetsvoorstel. Welnu, hoewel zeker te beredeneren is dat het kabinet te vroeg komt met deze lastenverlichting, valt er op de rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van het Belastingplan weinig aan te merken.

Het kabinetsvoorstel is in de Tweede Kamer, het rechtstreeks gekozen deel van de volksvertegenwoordiging, met een ruime meerderheid van 93 zetels aangenomen, dankzij de steun van onder meer VVD, PvdA en CDA. D66 stemde tegen. Niet omdat de fractie het principieel met de lastenverlichting oneens was, maar omdat de maatregelen te weinig werkgelegenheid opleverden.

Thom de Graaf, fractieleider van D66 in de Eerste Kamer en een van de voorgangers van Pechtold als partijleider, prijst zich gelukkig om het feit dat senatoren meestal voorstellen „primair uit een oogpunt van rechtsstatelijkheid en kwaliteit en niet uit partijpolitieke opportuniteit” beoordelen. „Het lijkt verstandig om deze taakopvatting als chambre de réflexion te behouden”, schreef hij vijf jaar geleden in de Volkskrant. Inmiddels senator geworden, voegde hij eerder dit jaar hieraan in NRC Handelsblad wel toe: „Eerste Kamerleden houden ook rekening met het politieke oordeel van hun geestverwanten in de Tweede Kamer.” Rekening houden is wat anders dan instemmen, maar er blijkt zelfs een ‘afspraak’ te bestaan dat de fractie van D66 in de Eerste Kamer niet vóór een voorstel zal stemmen waar de fractie in de Tweede Kamer tegen was.

Toch zijn er D66-senatoren die wel degelijk voor de lastenverlichting zijn. Zij hebben dus niet alleen principiële, maar ook inhoudelijke redenen om aan te tonen dat ze meer zijn dan stemvee, gedresseerd door Alexander Pechtold. We zullen zien.