Timmermans klimt op de Europese afvalberg

Frans Timmermans, de man die Betere Regelgeving als functietitel heeft, slaat aan het recyclen.

Frans Timmermans

„Geef me de kans om uw ongelijk te bewijzen”, zei Frans Timmermans vorig jaar tegen een vijandig Europees Parlement, nadat hij een in zijn ogen gebrekkig plan voor een Europese kringloopeconomie onverwacht de nek omdraaide. De Eurocommissaris voor Betere Regelgeving beloofde wel met een beter plan te komen.

Gisteren presenteerde Timmermans dat plan en zijn visie op hoe het afvalbeleid van Europa hergebruik en recycling centraal kan stellen. Maar zijn ongelijk bewijzen, dat lukt nog niet bij iedereen. Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy (D66) noemt het „teleurstellend”. Bas Eickhout (GroenLinks) vindt het „substantieel zwakker” dan wat er eerst lag.

Het oude plan bevatte een verplichting om in 2030 70 procent van het gemeenteafval in de EU te hergebruiken of te recyclen. Dit is nu verlaagd naar 65 procent. De zeven landen die het hardste achterlopen krijgen bovendien vijf jaar uitstel als ze de doelstelling niet halen. En in 2030 mag nog 10 procent van het afval op stortplaatsen terechtkomen, terwijl eerder sprake was van 5 procent. Volgens Eickhout zet de Commissie door de lagere ambities „de deur open om grootschalig afval te gaan verbranden”.

Een actieplan

Timmermans verdedigde zijn plan gisteren vol passie. „Ik ben er zeer trots op.” Het oude plan draaide vooral om een richtlijn voor afval en recycling, in het nieuwe zit een actieplan, het draait ook om het duurzamer maken van producten, het slimmere gebruik van grondstoffen zoals afvalwater en het voorkomen van voedselverspilling. „We kijken niet alleen naar de afvalfase, maar naar de volledige levenscyclus van producten.” Naar de héle kringloop dus.

Dit vereiste een bureaucratische revolutie: de afdelingen Milieu en Industrie van de Commissie die eerst minder geneigd waren om met elkaar samen te werken, moesten dit onder druk nu gewoon doen. „De circulaire economie was altijd wat een niche binnen de Commissie”, zegt een ingewijde. „Nu is het mainstream.”

Het verwijt dat stortplaatsen gematst worden, noemt Timmermans „heel oneerlijk”. In het oude plan was het streven om de stort te beperken tot 5 procent, maar dit was optioneel: de harde bovengrens lag op 25 procent. De 10 procent die nu op tafel ligt, is verplicht. „Compleet nieuw”, zegt Timmermans. „Voor veel landen zal dit een enorme opgave zijn.”

Vuilverbranding is een populair alternatief voor storten omdat er warmte en energie mee kan worden opgewekt. Zo wist Estland vrijwel alle stort terug te dringen, maar nu verdwijnt 60 procent van het Estse huisafval in verbrandingsovens. Dat is niet de bedoeling, zegt Timmermans.

In haar actieplan schrijft de Commissie dat lidstaten beide praktijken – storten en verbranden – moeten ontmoedigen middels belastingheffingen en andere ‘economische instrumenten’. Maar dat afdwingen kan de Commissie niet. Belasting is bij uitstek een nationale aangelegenheid.

Dat de doelstelling voor gemeenteafval is verlaagd, stuit op veel kritiek. Het recyclen daarvan levert aanzienlijke economische voordelen op: bedrijven kunnen ermee verdienen (nieuwe grondstoffen), geld mee besparen (minder afvalkosten) en het levert werkgelegenheid op. De Commissie concludeerde zelf nota bene na onderzoek dat de hogere doelstelling van 70 procent beduidend méér voordelen oplevert. Maar hier komt de politiek om de hoek kijken.

„Wat eerder op tafel lag, werd meteen door lidstaten afgewezen”, zegt Timmermans. „Wat heb je praktisch dan aan al die ambitie? Ik zie liever realistische stappen vooruit dan een luchtkasteel.” Timmermans wil in de eerste plaats dat de omslag naar een kringloopeconomie ook echt wordt gemaakt. Doelstellingen kunnen later altijd nog worden aangepast. „Als blijkt dat die sneller worden gehaald, gaan we ze omhoog schroeven.”

Eickhout is niet overtuigd. Het actieplan is in zijn ogen vrijblijvend. „Het benoemt de juiste thema’s, maar het is vooral een aankondiging voor toekomstige acties. Dat is welkom, maar we kunnen tegen de tijd dat die plannen uitgewerkt worden pas echt beoordelen wat het precies inhoudt.” Timmermans moet, kortom, opnieuw wat bewijzen.