Madonna, doe wat je wilt

Dit weekeind staat ze in de Ziggo Dome. Ze is bijna zestig, maar doet alsof ouderdom niet bestaat. En gelijk heeft ze, schrijft Ellen Deckwitz in een persoonlijke brief aan Madonna.

Net als de winter ben je weer in het land. Komende zaterdag doet je Rebel Heart Tour de Ziggo Dome aan, en volgens de recensies beweeg je je relaxter dan ooit over het podium. Knap, want als er één iemand is die onder druk staat, ben jij het wel.

Volgens velen moet je je gaan gedragen naar je leeftijd. Je bent bijna zestig, je generatiegenoten doen aan nordic walken, elektrisch fietsen, gaan met pensioen. Jij stuift in hotpants en push-upbeha over het toneel, feest in clips als Bitch I’m Madonna met tieners en tongt met jongens die je kleinzoon hadden kunnen zijn. Mensen verwachten ingetogener gedrag van een vrouw die de vijftig voorbij is.

Uit elk verwijt spreekt natuurlijk seksisme en leeftijdsdiscriminatie. Iggy Pop is tien jaar ouder dan jij en kan nog steeds halfnaakt over het podium stuiteren, je jaargenoot Alec Baldwin trouwt met een vrouw die 26 jaar jonger is en geen haantje kraait ernaar. Toch krijg je ervan langs, van mannen én van vrouwen. Feministen vinden dat je zo opgaat in de jeugdcultuur, dat je de stelling ‘jong is beter dan oud’ alleen maar lijkt te onderschrijven. Het belemmert volgens hen je creativiteit. Eens was je een voorloper, nu ben je een meeloper.

Maar wie je geschiedenis kent, ziet dat je geen andere keuze hebt. Je hebt vaak gezegd dat je leven er heel anders uit had gezien als je je moeder niet zo vroeg had verloren. Je was vijf toen ze aan borstkanker overleed. Je boog je bevend over de kist om haar een afscheidskus te geven. Opeens zag je dat haar lippen waren dichtgenaaid. Vanaf dat moment was je vastbesloten om nooit zwak te zijn. Nooit je mond te houden. Want dat was de dood.

En zo begon de strijd. Tegen het eigen lichaam, maar ook tegen de achtergestelde positie die je als meisje had. Je sloeg je broers bloedneuzen om te bewijzen dat je meetelde. Je verzette je tegen een cultuur waarin de identiteit van de vrouw werd bepaald door haar verhouding tot de man: ze was of maagd, moeder of weduwe. Het thema van je leven werd wat het eigenlijk betekende om in de moderne tijd een vrouw te zijn, en hoe je daar grip op kon krijgen.

De meisjes zagen het als eerste. Niet voor niets werden de eerste tournees platgelopen door jonge vrouwen. Je maakte van de seksueel actieve vrouw een heldin, in plaats van een hoer. Daar hield de strijd niet op. In interviews heb je altijd gezegd dat een lichaam geen schoonheid moet uitstralen, maar kracht. Je lijf werd hoekiger, gespierder. Je draaide je hand niet om voor vijf uur fitness per dag. Het werd een strijd tegen lichamelijke aftakeling, voortgekomen uit die angst voor ziekte, verval en dood.

Tijdens de opnames van Evita werd dat pijnlijk duidelijk. De sterfscènes vond je verschrikkelijk. Je speelde een vrouw die wegkwijnde door een zeer agressieve vorm van baarmoederhalskanker, en het voelde alsof je alle grip verloor. Tussen de opnames door huilde je constant. Achteraf bleek dat dat niet kwam vanwege de rol, maar doordat je zwanger was.

Het moederschap maakte je nog sterker en creatiever. Je maakte de prachtige albums Ray of Light en Music. Critici waren laaiend enthousiast, de Grammy’s vlogen je om de oren. Je trouwde met de liefde van je leven, kreeg nog een kind en heel even leek het verhaal voltooid. Misschien was dat het enige moment dat je vrede had met ouder worden. Misschien had je nu bewezen onoverwinnelijk te zijn.

Maar toen, op je 47ste verjaardag, kwam je tijdens het paardrijden ten val. Je brak drie ribben, je sleutelbeen en je hand. De kwetsbaarheid van je lichaam kwam als een schok, en je werd er strijdlustiger dan ooit van. Je trainde je suf en plande een enorme tour. Je leerde parcours en rolschaatsen en nam de wervelende dansclip van Hung Up op terwijl je botbreuken nog niet eens waren genezen. Tijdens de Confessions-tour werden op grote schermen de röntgenfoto’s van je gebroken botten getoond, terwijl je danste en radslagen maakte alsof er niets was gebeurd.

De strijd van je leven was een strijd tegen onderdrukking op basis van hoe je ter wereld komt. Als vrouw, maar ook als fysiek kwetsbaar mens. Je was altijd al een mantelmadonna voor de onderdrukten: de vrouwen, de zwarten, de homoseksuelen, de freaks. Wat je nu wordt kwalijk genomen, is dat je geen boegbeeld bent voor de laatste ondergeschoven groep: de ouderen. Je doet gewoon alsof ouderdom niet bestaat. Dat is tragisch, maar ook begrijpelijk, voor iemand wier hele leven een strijd tegen onderdrukking en de dood is geweest. Niemand zal jouw lippen samen naaien zolang er nog maar één zuchtje adem in je lijf zit.

Wie weet, over twintig jaar, kijken we terug en zeggen we ja, ze had gelijk. Ze heeft een nieuwe vrijheid bevochten voor de oudere vrouw, door gewoon mee te blijven doen met de jonkies. Door te tonen dat je je niet hoeft neer te leggen bij de beperkingen die een ouder lijf je oplegt. Door te blijven trainen, dansen, door seksueel actief te blijven.

Misschien is dat het alternatief dat je momenteel biedt, en zijn wij er door onze eigen vooroordelen nog blind voor. Maakt het ons momenteel nog te boos om in te zien dat het een alternatief is, in plaats van een wanhopige ontkenning van de eigen levensfase.

Misschien verklaart het waarom je nu zo ontspannen over het podium dartelt. Om het met een van je beste nummers te zeggen: ‘I’m not sorry…I’m breaking all the rules I didn’t make’ (Human Nature). En om het met je meest recente hit te zeggen: ‘You can’t mess with this lucky star’, gevolgd door plagerig ‘Na nanana na na’. Wie denkt ze wel niet dat ze is? Een onaantastbare godin met haren in de kleur van sloopgoud. Bitch, het is Madonna.