Laat Desi Bouterse zich deze keer door de rechter uitschakelen ?

Onaangename boodschap voor Bouterse: de president van Suriname moet alsnog worden vervolgd voor de Decembermoorden in 1982.

Desi Bouterse in de tuin van het presidentieel paleis in Parimaribo, vorige week woensdag bij de viering van 40 jaar onafhankelijkheid van Nederland.

Het Surinaamse Hof van Justitie heeft gisteren bevestigd dat het OM de vervolging van president Desi Bouterse en andere verdachten van de Decembermoorden in 1982 moet hervatten.

Nabestaanden hadden een verzoek ingediend om de schorsing van het proces in 2012 – als gevolg van een omstreden amnestiewet – op te heffen. Het hof wijst dat verzoek in zijn beschikking nu toe.

Nabestaanden lieten via hun advocaat weten dat de beslissing „het vertrouwen in de Surinaamse rechtsstaat doet toenemen”. In 2000 had het hof, op hun verzoek, al het bevel gegeven vervolging in te stellen.

1 Is het besluit een verrassing?

Niet helemaal. Menigeen wees erop dat de amnestiewet strijdig is met de Surinaamse grondwet, die bepaalt dat „elke inmenging [...] in zaken bij de rechter aanhangig is verboden”. Ook is de omstreden wet in strijd met internationale mensenrechtenverdragen die Suriname heeft getekend. Het hof gaat hier niet specifiek op in. Wel verwijst het naar een artikel in de grondwet dat elke burger het recht garandeert op behandeling van zijn klacht „binnen redelijke termijn door een onafhankelijke en onpartijdige rechter”. Daarbij geeft het hof aan dat het proces nu „al langer dan drie jaar” stilligt. OM en Krijgsraad wilden met een eventuele hervatting wachten tot een Constitutioneel Hof had geoordeeld of de amnestiewet in overeenstemming is met de grondwet. Zo’n hof is er nog altijd niet.

2Is er verband met het interview dat nabestaande Sandew Hira dit weekend met Bouterse had in zijn omstreden plan voor ‘waarheidsvinding’ buiten justitie om?

Dat lijkt er niet op. Het verzoek van de nabestaanden aan het hof kwam in mei. Hira presenteerde zijn plan in juli. Hira, die met zijn voorstel andere nabestaanden bruuskeerde, overhandigt Bouterses verklaring op 8 december aan het parlement.

3 Hoe politiek gevoelig ligt het bevel van het hof?

Het is politiek brisant. Bij het emotionele parlementaire debat over de amnestiewet zei een lid van Bouterses NDP, fractievoorzitter André Misiekaba: „De president van de republiek Suriname kan niet middels een politiek proces politiek uitgeschakeld worden.” De rechterlijke macht werd als partijdig weggezet. Bouterse noemde in 2012 tegenstanders van de amnestiewet „vijanden van het volk”. Bij een manifestatie: „Het is misdadig te proberen op deze manier het land te destabiliseren. Maar ik kan u zeggen zolang ik Desiré Delano Bouterse heet, gaat het u niet lukken.”

4 Hoe waarschijnlijk is een veroordeling van Bouterse bij hervatting van het proces, dat vlak voor de strafeis werd opgeschort?

Dat lijkt wel zeker. Diverse getuigen verklaarden dat Bouterse aanwezig was in Fort Zeelandia, toen daar vijftien opposanten van zijn militaire bewind (onder wie advocaten en journalisten) werden doodgeschoten. Bouterse, bij het proces nooit aanwezig, heeft dat altijd ontkend. Hij zei alleen „politiek verantwoordelijk” te zijn.

5 Kunnen Bouterse en de NDP iets doen. Komt er een tegenzet?

De beslissing van het hof is in elk geval zware tegenslag voor Bouterse, die al gebukt gaat onder een drugsveroordeling bij verstek in Nederland. De regering-Bouterse kan het besluit niet zomaar negeren of ingrijpen in de werking van het hof. Dat zou een ingreep van coupachtige allure zijn. Bij een veroordeling kan er debat komen of Bouterse alsnog amnestie moet krijgen. Maar ook of hij president kan blijven. Bij zijn aantreden in 2010 wezen critici erop dat volgens de grondwet iemand die antigrondwettelijk handelde – zoals anderen het leven benemen – geen president kan worden .

Intussen daalt de populariteit van Bouterse sterk door economische misère. De eerste demonstranten meldden zich al in de straten van Paramaribo. De munt werd onlangs met bijna een kwart gedevalueerd, energieprijzen schoten door afschaffing van subsidies omhoog. Voor de verkiezingen in mei voerde Bouterse een duur sociaal programma in. Het land betaalt nu de rekening. Door de sterk gedaalde olie- en goudprijzen zijn overheidsinkomsten en deviezenreserves aangetast. Net als in 2012 lijkt de vraag of Bouterse zich „politiek laat uitschakelen”.

    • Hans Buddingh'