Is Zuckerberg de nieuwe Bill Gates?

Mark Zuckerberg en zijn vrouw geven bijna al hun geld weg. De vergelijking met Bill Gates ligt voor de hand. Is dat ook terecht?

Gebruikt Mark Zuckerberg zijn Chan Zuckerberg Initiative niet gewoon voor eigen gewin?

Facebook-oprichter Mark Zuckerberg en zijn vrouw Priscilla Chan zijn sinds gisteren een van de grootste filantropenkoppels ooit. De twee kondigden aan dat zij in de loop van hun leven 99 procent van hun vermogen gaan weggeven aan goede doelen. Nu goed voor een bedrag van ongeveer 42 miljard euro. Hun missie? „Het menselijk potentieel vooruithelpen, en het promoten van gelijkheid.” Zo willen ze bijvoorbeeld investeren in onderwijs en gezondheid.

Waar zou jij je 45 miljard dollar (42,5 miljard euro, als je die had) aan schenken? Mail naar opinie@nrc.nl, maximaal 100 woorden. De beste reacties verschijnen op nrc.nl en in NRC.

Een tech-miljardair die samen met zijn vrouw een enorm liefdadigheidsfonds opricht: dat hebben we eerder gezien. Microsoft-oprichter Bill Gates kondigde eerder aan in de loop van zijn leven 95 procent van zijn vermogen weg te geven aan goede doelen. Met zijn vrouw Melinda bestiert hij daarvoor sinds 2000 de Bill & Melinda Gates Foundation, die miljarden investeert in onder meer het bestrijden van ziektes en honger in ontwikkelingslanden, en het verbeteren van het Amerikaanse onderwijs.

Zuckerberg heeft in het verleden vaak Bill Gates aangehaald als zijn grote voorbeeld; daarmee is de vergelijking tussen de twee nog sneller gemaakt. Maar toch zijn er ook grote verschillen tussen hun initiatieven. Die hebben met name te maken met de rechtsvorm.

Geen liefdadigheidsfonds

Het Chan Zuckerberg Initiative is, anders dan de Bill & Melinda Gates Foundation, geen liefdadigheidsfonds. Het is juridisch gestructureerd als een zogeheten Limited Liability Company (LLC); een rechtsvorm waarmee je ook investeringen kunt doen die winstgevend zijn.

Critici stonden dan ook al meteen klaar: gaat Zuckerberg het initiatief niet gewoon gebruiken voor eigen gewin? In een reactie liet Facebook direct weten dat gemaakte winst zal worden gebruikt om de „missie van de stichting voort te zetten”. Maar strikt juridisch genomen hóeven ze dat niet te doen.

De Bill & Melinda Gates Foundation daarentegen heeft geen winstoogmerk. Die is bovendien opgesplitst in twee aparte entiteiten: een stichting en een trust. De trust beheert het gedoneerde vermogen (momenteel 41,3 miljard dollar, 39 miljard euro) en zorgt ervoor dat de stichting over voldoende middelen beschikt. De stichting op haar beurt gebruikt die middelen om projecten en programma’s (zoals het ontwikkelen van vaccinaties tegen malaria) te steunen door middel van schenkingen, investeringen, bankgaranties en leningen. Tot nu toe schonk het zo ruim 34,5 miljard dollar.

Bill en Melinda hebben daarbij als een soort supercommissaris een adviserende en toezichthoudende rol, voor toekenningen is er een dagelijks bestuur. Zij staan daarmee wat meer op afstand dan Zuckerberg en Chan, die volgens documenten ingediend bij beurswaakhond SEC wel directe zeggenschap behouden over het vermogen van de stichting.

Lobbyen voor wetgeving

Hij heeft zelf het verband niet gelegd, maar in Amerikaanse media wordt gespeculeerd dat mogelijk meespeelt dat Zuckerberg lessen heeft geleerd uit een eerder, grotendeels mislukt, filantropisch avontuur in de Verenigde Staten.

In 2010 schonk hij 100 miljoen dollar aan een scholenproject in New Jersey, geld dat voor een belangrijk deel niet goed terechtkwam. Een LLC geeft de bestuurder meer directe zeggenschap over de besteding van het geld dan sommige andere rechtsvormen. Daarmee houdt Zuckerberg de touwtjes stevig in handen.

Door een LLC te gebruiken kan de Facebook-oprichter bovendien dingen doen waarbij voor stichtingen volgens de Amerikaanse belastingwetgeving restricties gelden, schrijft The New York Times. Waaronder: lobbyen voor nieuwe wetgeving en het beïnvloeden van politiek beleid.

Zuckerberg is al langer een prominente lobbyist. Voor soepelere immigratieregels bijvoorbeeld, met name om het technologiebedrijven makkelijker te maken buitenlandse werknemers aan te nemen. Met het Chan Zuckerberg Initiative als LLC heeft hij nu ook daarvoor een bruikbaar instrument in handen.