Ik hoop dat ik zelf zo moedig zou zijn

Abi Morgan schreef Suffragette. ‘Een film met goede vrouwenrollen is op zich al een feministische daad.’

Maud (Carey Mulligan, midden) doet aan 'straatpropaganda'voor het vrouwenkiesrecht.

Ze is een beetje een lafaard, antwoordt scenarioschrijfster Abi Morgan (Cardiff, 1968) op de vraag of ze zelf een suffragette zou zijn geweest als ze had geleefd aan het begin van de twintigste eeuw. „Dit waren alledaagse vrouwen die de geschiedenis hebben veranderd. Ik zou graag geloven dat ik er ook een zou zijn geweest, maar ik weet het niet zeker.”

Als scenarist kun je Morgan in ieder geval niet van lafheid betichten. Ze schreef mee aan Steve McQueens Shame (2011) over de neergang van een emotieloze seksverslaafde yup, ze portretteerde Margaret Thatcher in The Iron Lady (2011) als fragiele bejaarde dame – waarmee ze zich de woede van zowel aanhangers als haters van de voormalige Conservatieve premier op de hals haalde. Verder ontving ze vele prijzen voor haar toneelwerk en tv-series zoals The Hour.

Suffragette (de regie is van Sarah Gavron) gaat over de Women’s Social and Political Union (WSPU): de vrouwenbeweging die in Groot-Brittannië streed voor stemrecht (suffrage) voor vrouwen. Sommige leden van de beweging grepen in een poging om gehoord te worden naar radicale methodes zoals hongerstakingen, het vernielen van winkelruiten, bomaanslagen en brandstichtingen.

Morgan laat de meest bekende figuren uit de suffragettebeweging zoals aanvoerster Emmeline Pankhurst (1858-1928), gespeeld door Meryl Streep, slechts kort in beeld komen. Pankhurst was degene die na jaren van vredig protest, opriep tot burgerlijke ongehoorzaamheid.

Ook de dames uit de welvarende burgerij, wier echtgenoten hoofdschuddend de borg betalen wanneer ze bij protesten opgepakt worden, komen weinig aan bod. Morgans hoofdpersonages zijn de uitgemergelde, bleke arbeidsters in een linnenwasserij zoals de – fictieve – Maud (Carey Mulligan) die door hun uitzichtloze bestaan, eindeloze vernederingen en seksueel geweld op de werkvloer in de armen van de beweging worden gedreven.

Morgan: „De middle- en upperclass suffragettes waren belangrijk voor de beweging, vooral in het leiderschap. Ze hadden de financiële middelen om campagnes te steunen, maar ook de middelen om te helpen als vrouwen werden opgepakt. Maar de arbeidsters waren degenen die daadwerkelijk alles op het spel zetten bij acties, want ze riskeerden te worden ontslagen en ze hadden hun baan nodig om te overleven.”

Eenentwintigste-eeuws

Juist die vrouwen zijn volgens Morgan interessant om over te schrijven vanuit hedendaags perspectief. „Zoveel zaken waarmee ze toen worstelden zoals gelijke lonen, recht op onderwijs, voogdijrechten, seksueel geweld op de werkvloer en thuis, komen heel eenentwintigste-eeuws over. Die strijd is nog niet voorbij.”

Niet alle historici zijn het erover eens dat ruiten ingooien, brandstichtingen en andere stevige suffragettemethoden de vrouwenzaak in het Verenigd Koninkrijk vooruit hebben geholpen. Volgens sommige historici hebben de acties juist een deel van de publieke opinie vervreemd, en daardoor de verovering van het vrouwenkiesrecht eerder vertraagd dan versneld. Maar de film neemt over zulke kwesties eigenlijk geen standpunt in. Morgan: „We hebben alleen een heel intense periode in beeld willen brengen, waarin de vrouwen vreedzaam protest inruilden voor militant activisme.”

Elke parallel met de vormen van radicalisering en politiek geweld waarmee de wereld heden ten dage wordt geconfronteerd, wijst ze resoluut van de hand. „Voor de suffragettes was cruciaal dat er geen levens verloren zouden gaan bij hun acties. Ze vielen dus gebouwen aan, bliezen brievenbussen op, knipten telegraafdraden door. Het ging hen om de politieke boodschap die ze wilden overbrengen, maar daarvoor moesten ze eerst de aandacht trekken van de media.”

Dat lukte volgens de scenarist lange tijd niet door de innige verstrengeling van pers en politiek. Door die kongsi werd het protest van de vrouwen lange tijd doodgezwegen. Morgan: „Zelfs het opblazen van het huis van premier David Lloyd George was geen voorpaginanieuws.”

Mede door scripts die ze eerder schreef zoals Sex Traffic (2004), over vrouwenhandel, en Brick Lane (2007) over uithuwelijken in de Bengalese gemeenschap, noemt Morgan zichzelf „absoluut een feministe”. Morgan: „Maar ik zie dat niet zozeer als een politieke benaming, eerder als een manier van leven. Het gaat om gelijkheid voor vrouwen op alle vlakken van het leven.”

Abi Morgan is op het moment niet de enige in de filmwereld die zich daarover druk maakt: in 2015 was de vrouwenzaak een van de meest besproken onderwerpen. Actrice Jennifer Lawrence eiste publiekelijk hetzelfde loon als haar mannelijke collega’s en kreeg daarvoor enorme bijval; een seksistische opmerking kan online onmiddellijk heftige reacties oproepen, zoals een medewerker van het filmfestival in Cannes overkwam, die vrouwen vertelde dat ze bij premières verplicht pumps moesten dragen. En nu is er dus Suffragette waarin niet alleen alle hoofdrollen voor vrouwen zijn, maar waarvan ook de regisseur en de scenarist vrouwen zijn en waarvoor werd gewerkt met vrouwelijke locatiemanagers en een grotendeels vrouwelijke crew. Morgan: „Maar we hadden een goede mannelijke producent en een cameraman.”

Toch zei Morgan eerder met nadruk dat ze met Suffragettes geen „feministische film” wilde maken. Waarom was dat een stap te ver? „Ik vind het niet spannend om een film te schrijven over feminisme, maar wél om een dwingend verhaal te schrijven dat goede vrouwenrollen bevat. Pas later besefte ik dat dat op zichzelf al een feministische daad is.

„De filmindustrie blijft een commerciële bedrijfstak. Je moet bewijzen dat je films lucratief zijn aan de bioscoopkassa. Maar als vrouwen geen andere rollen krijgen toebedeeld dan die van vriendin of echtgenote, naast een mannelijke held, kunnen ze dat helemaal niet bewijzen. En dan verandert er niets.”