Hiv blijft hardnekkig en moeilijk te stoppen

Hiv leidt nog maar zelden tot de ziekte aids. Maar er komen nog steeds nieuwe besmettingen bij, met de oude infectiestammen.

Hiv, de virale infectie die aids kan veroorzaken, blijft hardnekkig en stabiel circuleren onder homomannen in Nederland. Weliswaar daalt het aantal nieuwe infecties onder hen, maar uit genetisch onderzoek blijkt dat de hiv-stammen die mensen besmetten zijn nog grotendeels dezelfde als de stammen die in de jaren tachtig in homokringen werden gevonden. Kennelijk lukt het niet de virusoverdracht te stoppen.

Bijna zeven op de tien nieuwe hiv-besmettingen in 2014 in Nederland deden zich voor bij mannen die seks hebben gehad met andere mannen, blijkt uit de jongste cijfers van de Stichting HIV Monitoring. Het condoom als belangrijkste middel om hiv-besmetting te voorkomen, heeft wellicht zijn langste tijd gehad.

„Onveilig vrijen in deze groep is inderdaad sterk toegenomen”, zegt epidemioloog Maria Prins van GGD Amsterdam en hoogleraar bij het AMC. Vanaf midden jaren negentig toen er goede virusremmers kwamen, stierven mensen met hiv niet langer aan aids. Steeds meer mannen lieten het condoom in de verpakking. Dat leidde al snel tot een stijging in seksueel overdraagbare aandoeningen..

De mensen die zich laten onderzoeken bij een een soa-polikliniek krijgen niet langer het paternalistische advies condooms te gebruiken, zegt Prins. „In plaats daarvan krijgen ze een zogeheten motivational interview, waarin ze worden geholpen zelf eventuele problemen te onderkennen en te bedenken hoe zij hun gedrag kunnen veranderen zodat het veiliger wordt. In de praktijk komt slechts een derde van de mannen uit de hoogrisicogroep regelmatig op een soa-poli.”

PrEP-experiment

De GGD Amsterdam is deze zomer een studie gestart naar zogeheten PrEP, een virusremmer die mannen preventief kunnen slikken om te voorkomen dat zij besmet raken tijdens onbeschermde seks.

Het is onderdeel van een bredere aanpak op stadniveau. Over de inzet van PrEP is veel discussie, weet Prins, ook omdat andere geslachtsziekten door onveilig vrijen toe kunnen nemen. „Toch zie ik een groot voordeel”, zegt Prins, „Het gaat hier om hoogrisico-mannen, de categorie die veelt kans loopt om binnen een aantal jaar met hiv besmet te raken. We weten uit eerdere studies al dat het middel werkt, als mannen trouw hun pilletje nemen. Met PrEP krijgen mannen hun seksuele vrijheid terug, en het biedt ons de kans om ook deze groep te bereiken.”

Bij de GGD Amsterdam loopt ook een proef met het verstrekken van een zelftest, een speekseltest om hiv op te sporen (time2test.nl). Die test is alleen niet geschikt om een heel recente infectie op te sporen.

Lukt het zo om het aantal hiv-besmettingen naar nul te reduceren? „De laatste slag is een uitdaging, maar ik geloof dat het een kans heeft”, zegt Prins. „Maar ik denk niet dat we alle besmettingen kunnen uitbannen.”