Welke opties heeft Mario Draghi morgen nog?

Van ECB-president Mario Draghi wordt morgen nieuw monetair beleid verwacht om de inflatie op te jagen.

Bij elk publiek optreden zinspeelde Mario Draghi op extra maatregelen om de economische groei en de inflatie aan te jagen. Foto Fredrik von Erichsen / EPA

Erg vrolijk zal Klaas Knot niet worden van de vergadering met zijn collega’s uit de andere eurolanden, morgen in de toren in Frankfurt waar de Europese Centrale Bank (ECB) zetelt. Het ruime monetaire beleid van de ECB, waar Knot regelmatig kritiek op heeft, zal daar nóg ruimer gemaakt worden: de al historisch lage rente gaat verder omlaag en het ECB-opkoopprogramma van staatsobligaties wordt uitgebreid.

Dat is althans de verwachting van banken en vermogensbeheerders. Zij stuurden de afgelopen dagen notities rond met de boodschap: wees voorbereid op de persconferentie van Mario Draghi, morgenmiddag om half drie.

De verwachting van actie uit Frankfurt heeft de ECB-president de afgelopen maanden zelf bewust gewekt. Bij elk publiek optreden zinspeelde hij op extra maatregelen om de economische groei en de inflatie aan te jagen. Het herstel in de eurozone (0,3 procent groei in het derde kwartaal) blijft bescheiden, zei hij. En belangrijker: de inflatie blijft ver onder het doel van 2 procent dat de ECB zich heeft gesteld. De inflatie in de eurozone was in oktober 0,1 procent op jaarbasis. Volgens veel leden van het bestuur van de ECB is dat nog steeds gevaarlijk dicht bij deflatie, een negatieve prijsspiraal die de economie kan meesleuren.

Een renteverlaging en uitbreiding van de obligatiekoop zijn allebei instrumenten om meer geld te creëren. Lenen wordt door een lagere rente goedkoper. En voor de obligaties betaalt de ECB met geld, dat via het financiële circuit bij burgers en bedrijven terecht moet komen.

Een ander doel, waar de ECB-president nooit over spreekt omdat het niet in het mandaat van de Europese Centrale Bank staat, is verdere verlaging van de wisselkoers van de euro. Het Europese economische herstel komt deels door export en Europese producten worden voor buitenlandse afnemers goedkoper als de euro in waarde daalt.

Knot en zijn collega’s uit Duitsland, de Baltische landen en Slovenië vormen een minderheid van ‘haviken’ die het ruime monetaire beleid afwijzen: het zou zeepbellen op de financiële markten in de hand werken en de druk verlichten op regeringen om economische hervormingen door te voeren. Zij kunnen morgen wijzen op recente data over de ‘kerninflatie’ (waarin de extreem lage olieprijs niet is meegerekend), die wel degelijk stijgt. De kerninflatie was in maart nog 0,5 procent, nu is zij 1,1 procent.

Maar de ‘duiven’ zijn binnen het ECB-bestuur in de meerderheid. Uiteindelijk zal pas uit Draghi’s persconferentie blijken hoezeer de Italiaan ook rekening houdt met Knot en anderen, die steeds kribbiger worden over de verwachtingen die de ECB-president telkens wekt bij beleggers. Welke opties zijn er?

1 Nog lagere rentes voor deposito’s en voor geld lenen bij de ECB

De ECB kan de depositorente, de rente die banken krijgen op het ‘parkeren’ van geld in Frankfurt dat ze elders niet kwijt kunnen, verder verlagen. Dit tarief is al negatief: -0,2 procent, wat betekent dat banken een boete betalen als ze geld wegzetten bij de ECB. Die rente kan naar -0,3 of -0,4 procent. Zo kan de ECB banken dwingen om het geld niet in Frankfurt te stallen, maar uit te lenen aan burgers en bedrijven. Een risico is dat banken die dit laatste niet lukt, en die blijven kiezen voor een veilig ECB-deposito, op kosten worden gejaagd. En dat ze de negatieve rente doorberekenen aan klanten.

Mogelijk verlaagt de ECB ook het belangrijkste tarief, de basis-herfinancieringsrente (nu al extreem laag; 0,05 procent). Tegen deze rente kunnen banken geld lenen bij de ECB. Analisten hebben het over een verlaging van 0,05 procentpunt. Lenen wordt dan dus gratis.

2 Nog meer, nog meer soorten en nog langer obligaties kopen

Op dit moment koopt de ECB maandelijks 60 miljard euro aan obligaties op, vooral staatsobligaties. Dit maandelijkse bedrag kan omhoog, naar bijvoorbeeld 70 miljard euro. Ook kan de duur van het opkoopprogramma worden verlengd. Tot dusver sprak Draghi over september 2016 als nagestreefde einddatum. Dit wordt mogelijk ergens in 2017. Om meer keus te krijgen uit de typen obligaties die ze kan kopen, kan het boodschappenlijstje worden uitgebreid met bijvoorbeeld obligaties van steden of regionale overheden.

3 Nog meer verwachtingen wekken voor volgend jaar

Mario Draghi is er de man niet naar om markten teleur te stellen. Hij houdt er juist van om beleggers te verrassen. Mogelijk zinspeelt hij op wéér extra maatregelen in het nieuwe jaar, om de haviken nu alvast op achterstand te zetten.