Weg uit Kabul, wat ’t ook kost

In de schaduw van de enorme stroom Syrische vluchtelingen willen ook steeds meer Afghanen naar Europa. Meubelmaker Mohammed Hanif kiest de dure variant, met het vliegtuig. Bodybuilder Maiwand gaat over land via Iran en Turkije. De goed verdienende Hamid Mojadiddi stelt de beslissing om te vertrekken uit. „Het is moeilijk in te schatten wanneer het te laat is.”

In de werkplaats van Mohammed Hanif staat de cirkelzaag roerloos in de draaibank. De pneumatische boor zwijgt. „Geen elektriciteit”, zegt de meubelmaker. Er is vaak zo’n vier uur per dag geen stroom. „Zo kunnen we niet werken.” Nieuwe opdrachten blijven uit.

„Ik kreeg bestellingen van ngo’s en bedrijven die nu weg zijn uit Afghanistan.”

En Afghanen die nieuwe meubels kunnen betalen, sparen het geld liever op om te vertrekken of zijn al gevlucht naar Europa. Mohammed (38) kan een generator aanschaffen. Maar die kost de helft van wat hij zou moeten betalen om met zijn gezin naar Europa te vluchten.

„We vrezen dat de Talibaan steeds meer aanvallen plegen in de stad. Ik heb aan buitenlanders geleverd, vijanden van de Talibaan. Ik loop risico.”

Dus wil hij met zijn gezin naar Duitsland. „Voor het te laat is.” Hij wil zijn vrouw en drie jonge kinderen niet blootstellen aan een barre voettocht door Iran en Turkije, of de gevaarlijke oversteek over zee naar Griekenland. Hij kiest voor de dure route en vliegt met een Schengenvisum naar Duitsland. Hij heeft nu contact met „iemand van een reisbureau”. Voor vijf visa moet hij 40.000 dollar betalen.

„Als de aanvraag wordt afgewezen, krijgen we ons geld terug, zeggen ze.”

Mohammed twijfelt. Hij moet het geld in contanten deponeren bij een kantoortje van geldwisselaars. Ziet hij het ooit terug als de aanvraag mislukt? Het kan ook minder louche, zo lijkt het. In het Kabul Business Center in het centrum van de hoofdstad zit het bedrijfje Rainbow Crescent Ltd. De vriendelijke twintiger Jabber Ahmadzai legt uit: klanten kunnen met zijn bemiddeling in India bij de Litouwse ambassade een Schengenvisum krijgen.

„Je kunt ermee doorreizen naar Duitsland en asiel aanvragen. Of een bedrijfje beginnen in Litouwen. Dan krijg je een visumverlenging van twee jaar. Wat wij doen, is volledig legaal. Je kunt per bankrekening betalen.”

Kosten: 2.500 dollar per persoon, plus 10.000 dollar als de visumaanvraag slaagt. Alleen die 2.500 dollar is niet terug te vorderen. Vijf visa zouden Mohammed zo 62.500 dollar kosten. Te duur. Misschien dan toch maar de twijfelachtige optie van 40.000 dollar. Hij weet zeker dat zijn gezin asiel krijgt in Duitsland. „Iedereen weet toch dat de oorlog onze economie kapot heeft gemaakt en dat het hier te gevaarlijk is om kinderen veilig groot te brengen?”

Maiwand stroopt zijn mouw op en toont een schotwond in zijn linkerbovenarm. De fitnesstrainer werd net buiten Kabul aangehouden door Talibaan. Ze zagen zijn bodybuilderslichaam en betichtten hem ervan voor de Amerikanen te hebben gewerkt. Toen hij ervandoor ging, werd hij beschoten. „Als de Talibaan me te pakken krijgen, sluiten ze me wellicht op, of ze vermoorden me.”

De woestijnroute

Maiwand (22) ziet met lede ogen aan hoe zijn fitnessclub leden verliest. „Ze vertrekken naar Europa. Degenen die blijven, kunnen vaak hun contributie niet betalen.” Hij zit aan een tafeltje in het fitnesscentrum. In de zaal traint een handvol jongens. Zijn brede lichaam toornt boven het tafelblad uit. Geld voor voedingssupplementen om zijn spieren verder te ontwikkelen, heeft hij niet. Vorige maand is voor het eerst zijn salaris van 100 dollar niet uitbetaald. „Dit is het begin van het einde van de club”, zegt hij.

Hij wil naar Duitsland, maar heeft geen geld voor een Schengenvisum en een vliegticket. Hij kiest voor de landroute: met de bus vanuit Kabul door de woestijnprovincie Nimruz naar de Iraanse grens. Daar wordt hij door een smokkelaar te voet de grens met Iran over geleid. „Ze zeggen dat we zeker een dag moeten lopen.” Hoe hij dan dwars door Iran in Turkije komt, is hem nog een raadsel. Vanuit Turkije gaat het per boot naar Griekenland, en dan over land naar Duitsland. Deze vluchtroute, waarvoor je paspoort noch visa nodig hebt, omdat je illegaal de landsgrenzen oversteekt, wordt in Kabul de ‘goedkope route’ genoemd. De kosten, afhankelijk van de ervaring en de reputatie van de smokkelaars, variëren van 3.000 tot 5.000 dollar: dat bedrag kan via familieleden en vrienden bijeen worden geschraapt. Maiwand is hun investeringsobject. „Ze verwachten van me dat ik hun ruimschoots terugbetaal als ik goed terechtkom in Duitsland”, zegt hij.

Elke nacht vertrekken ruim 50 bussen richting Iran, vertelt een kaartjesverkoper op een busstation in Kabul. „Die zitten bijna allemaal vol. Dat was een jaar geleden niet zo.” Een kaartje kost 700 afghani, zo’n 10 euro. Maiwand – bachelor business administration op zak – wil in Duitsland verder studeren. Hij weet dat lang niet alle Afghaanse asielaanvragen worden gehonoreerd. „Ik lig er wakker van. Wat moet ik doen als Duitsland me niet accepteert? Dan reis ik naar een ander land. Blijven kan echt niet.”

Hamid Mojadiddi vertrekt nog niet. „Het is moeilijk in te schatten wanneer het te laat is. Je ziet vrienden en familie plannen maken om naar Europa te gaan. Het maakt me nerveus.” Hij werkt voor een Britse instelling in Kabul, heeft een goed inkomen. Wat hem te wachten staat in Europa is, denkt hij, een stuk slechter.

Duitsland is een campagne begonnen om Afghanen te ontmoedigen. De Duitse ambassadeur legde in talkshows uit dat ruim de helft van alle Afghaanse asielaanvragen wordt afgewezen. „Denk twee keer na voordat je al je bezittingen verkoopt om criminele smokkelaars te betalen en je leven te wagen”, zei hij. Met een billboards in het Dari en Pashto, de twee officiële talen van Afghanistan, waarschuwt de Duitse ambassade: „Afghanistan verlaten? Weet je dat wel zeker?” Geen foto op het reclamebord, wel een verwijzing naar een speciale Facebook-pagina en Twitter.

„Dit houdt je niet tegen als je bang bent voor de Talibaan of werkloos”, zegt Hamid. In zijn straat staan 25 huizen te koop. De huizenprijzen zijn in één jaar met zo’n 40 procent gedaald. De werkloosheid is gestegen tot bijna 45 procent.

Verdreven door onveiligheid

„Het klinkt misschien gek, maar Afghanistan is eraan gewend”, zegt Hamidullah Noor Ebad. Hij is econoom en adviseert de regering van president Ashraf Ghani. De economie stagneert door het vertrek van buitenlandse bedrijven en instellingen en het opdrogen van de stroom hulpgeld. „Wat mensen nu het land uit drijft, is de onveiligheid.” De korte verovering door de Talibaan van Kunduz, de vijfde stad van het land, noemt hij een keerpunt.

„Ze hadden de buitenwijken 15 dagen in handen. Veel mensen hebben hun hoop in deze regering verloren.”

Maar niet alles is verloren, meent de econoom. „We hebben de jonge generatie nodig om ons land een toekomst te geven. Veel van hen blijven. Mijn collegezaal zit altijd vol.” Volgens de hoogleraar is niet te zeggen wat de vlucht van veel jonge, goed opgeleide Afghanen betekent voor de economie. De cijfers moeten in perspectief worden geplaatst, zegt hij. Van de Afghaanse bevolking is 40 procent tussen de 18 en 35 jaar. „Dat zijn veertien miljoen jongeren. Daarbij valt het aantal emigranten naar Europa in het niet.”