Dit strijdlustige land wordt het kleinste nieuwe lid van de NAVO

Het jongste land dat zich bij de NAVO aansluit, wordt het strijdlustigste lid van de alliantie. Vandaag is Montenegro – Crna Gora, ‘zwarte berg’ – uitgenodigd lid te worden van de NAVO.

Dat lidmaatschap is een keuze voor een westerse alliantie en leidt in Montenegro tot rumoer dat, zoals gebruikelijk daar, gepaard gaat met martiaal gebaar. In hoofdstad Podgorica, tot 1992 bekend als Titograd, betoogt sinds anderhalve maand de merendeels pro-Servische oppositie tegen de keuze. De NAVO-tegenstanders gaan gevechten met de politie niet uit de weg.

Montenegro was al vijf jaar kandidaat-lid van de EU. Toch is de stap voor het land een historische breuk. Montenegro gaat er prat op dat het zich niet laat ringeloren door buitenlandse machten. Alleen Servië, waar het bergstaatje zich in 2006 van afscheidde, lag en ligt dichtbij.

Weliswaar werd de kuststrook rond Kotor tot eind 18de eeuw beheerst door Venetië en was de noordelijke Sandzak tot 1912 deel van het Ottomaanse rijk, over het bergachtige gebied tussen Servië en de Middellandse Zee kregen vreemde mogendheden nooit echte controle. Daar waren krijgsheren van lokale clans en hun rebellengroepjes, vaak hajduks geheten, de baas.

In de Tweede Wereldoorlog, toen Mussolini in Montenegro een marionettenregime dacht te installeren, ontbrandde al binnen een paar maanden het gewapende verzet tegen de Italiaanse bezettingsmacht van 70.000 man, die werd versterkt door de Wehrmacht.

De rechterhand van communist en partizaan Tito was een Montenegrijn: Milovan Djilas. Die keerde zich in 1953 tegen de ‘nieuwe klasse’ die onder Tito de macht had: een van de eerste dissidenten in communistische kring.

De keerzijde van de rebelse traditie is dat ook na de Koude Oorlog bijna niets terecht is gekomen van politiek-bestuurlijke modernisering. De ‘sociaal-democratische’ premier Milo Djukanovic (53) regeert het land bijna onafgebroken sinds 1991. Zijn huidige coalitie heet ‘Europees Montenegro’. Maar qua stijl is Djukanovic een klassieke patronagepoliticus. Al dan niet via familie beheerst hij banken en media. Maar de bauxietmijnen en staalindustrie zijn zieltogend. Smokkel floreert, en de emigratie naar Europa groeit.

De betekenis van Montenegro voor de NAVO is vooral geopolitiek. Als het lid wordt, valt de Middellandse Zeekust van Gibraltar tot Samandag in Turkije onder de alliantie. Met uitzondering van 20 kilometer Bosnische kust bij Neum. Dat is ook de reden dat Rusland, dat zich sinds de onttakeling van het Ottomaanse rijk eind 19de eeuw laat gelden als de beschermheer van de Zuid-Slavische ‘geloofsbroeders’, het NAVO-lidmaatschap als een affront opvat. Moskou dreigt Montenegro dan ook.

Als het lidmaatschap doorgaat, „herziet” Rusland de betrekkingen, aldus het prominente Doemalid Sergej Zjeleznjak. Wie daarvan als eerste de dupe is, is geen geheim: de toeristensector, die draait op Russen, hoewel Montenegro met de euro betaalt en dus relatief duur is geworden. Als de Russische regering woord houdt, is het de vraag of ook de oligarchen zich moeten terugtrekken. Zij nemen eenderde van de investeringen in het land voor hun rekening. De regering in Podgorica gokt er niettemin op dat een aluminiummagnaat als Oleg Deripaska er zijn jachten zal blijven afmeren.