Hoe gaat het nu met de migranten op de Balkan?

De vluchtelingenchaos op de Balkan lijkt goeddeelds voorbij. Het beleid is dan ook veranderd. En dat komt de landen weer op kritiek te staan.

Migranten bij een vluchtelingenkamp bij de Grieks-Macedonische grens. Ook hier is een hek geplaatst. Armend Nimani / AFP

De chaos van een paar weken terug, toen de stroom migranten richting West-Europa een nieuwe weg moest zoeken door de Balkan doordat Hongarije zijn grens hermetisch dicht hield, is vrijwel voorbij. Wat is er veranderd?

Een belangrijke wijziging is dat er nu wordt geselecteerd op nationaliteit. Slovenië is daar vorige maand mee begonnen. Het wilde geen „economische migranten” toelaten en beperkte de instroom tot Syriërs, Afghanen en Irakezen. Dit leidde tot een kettingreactie in heel de regio. VN secretaris-generaal Ban Ki- moon veroordeelde die praktijk:

„Asielzoekers selecteren op basis van hun vermeende nationaliteit is een inbreuk op het mensenrecht van iedereen om asiel te zoeken, ongeacht nationaliteit, en hun individuele dossiers in overweging te laten nemen.”

Op eigen houtje door

Ook in de opvangcentra in Griekenland wordt geprobeerd op basis van nationaliteit een eerste schifting te maken. Dat gaat moeizaam. Europa heeft een hervestigingsprogramma opgesteld, in eerste instantie voor 160.000 mensen. Om daarvoor in aanmerking te komen moeten migranten op zo’n hot spot in Griekenland besluiten een ‘Europese asielaanvraag’ te doen. Ze mogen niet zelf beslissen naar welk land ze gaan.

Directeur Spiros Kourtis van het First Reception Center Moria op Lesbos constateerde vorige maand dat veel mensen de procedure niet kennen of niet vertrouwen. „Ze moeten ongeveer twintig dagen in Griekenland wachten terwijl ze naar Duitsland, Zweden of Denemarken willen”, zei hij. In de praktijk proberen de meeste mensen op eigen gelegenheid door te reizen.

Een knelpunt dat niet op bovenstaande kaart staat is Hongarije. Het land plaatste hekken aan de grens met Servië en Kroatië. Onder de nieuwe regels die daarna ingingen, worden de meeste asielzoekers afgewezen omdat ze Hongarije betreden vanuit een veilig geacht land. Wie illegaal oversteekt, begaat een misdaad. Zowel illegale overstekers als afgewezen asielzoekers die wachten op uitwijzing belanden in vele gevallen in detentiecentra. Volgens de UNHCR zijn daar in de week van 23 t/m 29 november 35 migranten aangekomen.

Volgens Human Rights Watch, een organisatie die toegang kreeg tot een aantal detentiecentra, worden ook zwangere vrouwen, mensen met een handicap en begeleide en onbegeleide kinderen voor langere tijd vastgehouden. De overheid ontkent dat er kinderen tussen zitten en zegt bij dergelijke claims een medisch onderzoek uit te voeren. Human Rights Watch signaleert slechte omstandigheden in het detentiecentrum van Nyirbator, zoals temperaturen rond vijf graden, bedwantsen en niet aan elkaar verwante vrouwen en mannen die moeten samenhokken.

Geschreven Marc Leijendekker en Roeland Termote, met een bijdrage van Marloes de Koning