De baas van Wikipedia vindt Wikipedia ouderwets

Online encyclopedie Wikipedia, vijftien jaar oud, groeit niet meer. Oprichter Jimmy Wales legt uit hoe Wikipedia kan overleven.

Geef iedereen op aarde gratis toegang tot alle menselijke kennis. Dat is in één zin het streven van Wikipedia, de online encyclopedie die volgende maand haar vijftienjarig bestaan viert.

Een sociaal netwerk dat een global brain bouwt. Tegelijkertijd vergelijkt Wikipedia-oprichter Jimmy Wales zijn geesteskind met worst. Worst?„Het smaakt goed, maar je wilt niet weten hoe het gemaakt wordt.”

Wales was vorige week in Nederland om de Erasmusprijs in ontvangst te nemen. Voor de Wikipediagemeenschap, ‘een effectieve democratische vorm voor tienduizenden vrijwilligers, met een open karakter’, aldus de prijsuitreikers.

Wikipedia is een encyclopedie waaraan iedereen kan bijdragen of bewerkingen kan uitvoeren. Elke wijziging wordt wel gecontroleerd. De vaste kern van de gemeenschap bestaat uit 77.000 actieve leden die regelmatig bewerkingen maken. Hun aantal krimpt al een tijdje. Het aantal lezers van Wikipedia is nog altijd groot: het is qua bezoekersaantallen de zevende site ter wereld.

Als Wikipedia niet moderniseert, dreigt de site te fossiliseren, waarschuwt Jimmy Wales. Een van zijn grootste zorgen: er zijn te weinig vrouwelijke deelnemers. Zij knappen vaak af op de gecompliceerde wikilanguage en strakke regels. „We hebben een overschot aan male nerdy geeks”, zegt Wales over de Wikipedia-community.

Een gemeenschap die betwijfelt of de trouwjurk van Kate Middleton wel een lemma verdient (ja, dus) maar moeiteloos honderden artikelen wijdt aan obscure Linux-distributies.

Wales (1966), geboren in Alabama, woont sinds een paar jaar in Londen. Hij praat zacht en rustig, formuleert minder zelfingenomen dan de doorsnee topman van een techbedrijf. Hij is een veelgevraagd spreker, pleitbezorger van het open web en internetondernemer, hoewel niet al zijn projecten slagen. „Mislukken, daar ben ik goed in”, zegt hij. Maar Wikipedia werd een succes, en dat wil hij zo houden.

Heeft Wikipedia nog prijzen nodig?

„Nee. Het is leuk dat onze gemeenschap erkenning krijgt, maar we hebben nu vooral nieuwe schrijvers nodig.”

Waarom daalt het aantal Wikipedia-auteurs?

„Er is één positieve verklaring: er staat al zo veel op Wikipedia dat het moeilijk is om er nog iets toe te voegen. Maar er is ook wat mis. We moeten ons afvragen of we – als ervaren auteurs – nog wel openstaan voor nieuwkomers. Het ging anderhalf jaar geleden verkeerd met een te vroege introductie van een visual editor, software die het schrijven een stuk makkelijker maakt. Dat hadden we niet goed getest en het was geen glorieus moment.

„Bedrijven als Facebook en Google testen hun software eerst bij een klein aantal gebruikers en breiden dan langzaam uit. Dat doen wij inmiddels ook. Deze nieuwe software is wel hard nodig om artikelen ook op een mobiele telefoon te kunnen bewerken. Die groep internetgebruikers groeit het snelst.”

Is Wikipedia in de afgelopen vijftien jaar wel met zijn tijd mee gegaan?

„We zijn ouderwets, op sommige punten. We doen bijvoorbeeld helemaal niets aan suggesties gebaseerd op je interesse, zoals Facebook of Amazon doen. Als jij een lemma hebt bewerkt over een Amerikaanse politicus, zou je daarna gewezen moeten worden op andere onderwerpen die daarmee te maken hebben. Hetzelfde geldt voor lezers; als je een onderwerp interessant vindt, moet Wikipedia je wijzen op gerelateerde artikelen.”

Wikipedia, schoolvoorbeeld van de Web 2.0-generatie, moet dus 3.0 worden?

„Internet is veranderd. Vroeger was je verbaasd dat Amazon titels suggereerde op basis van je koopgedrag, nu zijn we aan die algoritmes gewend. Het is één van de dingen die Wikipedia veel beter zouden maken maar dat vergt flinke investeringen.

„Onze gemeenschap heeft er geen moeite mee denk ik. Die is zelf ook erg data driven. Iedereen wil het liefst schrijven aan artikelen die veel gelezen worden.”

Kunnen wiki-bots schrijvers vervangen?

„Nee. Echt schrijven is en blijft een van de ‘hoogste’ menselijke activiteiten. Computers kunnen wel helpen om simpele dingen toe te voegen of om Wikipediaversies te vertalen. Dat werkt alleen acceptabel in de talen waar we al veel deelnemers hebben, zoals Spaans en Engels. Niet van Engels naar Zulu, bijvoorbeeld. Terwijl we daar juist veel kunnen groeien.”

Is een encyclopedie waaraan iedereen kan sleutelen wel betrouwbaar? Wikipedia streeft niet naar De Waarheid, maar naar consensus op basis van verifieerbare bronnen. Bij gevoelige thema’s – of het nu over politiek, oorlog of Grammy-uitreikingen gaat – vliegen Wikipediaschrijvers elkaar achter de schermen vaak in de haren.

De deelnemers worden in toom gehouden door ervaren beheerders die vervelende schrijvers kunnen blokkeren, verbannen en een omstreden artikel ‘op slot’ zetten. De neutraalste oplossing: erken dat er verschillende interpretaties van een onderwerp zijn. Wales: „Tientallen keren per dag elkaars wijzigingen terugdraaien, daar schieten we niets mee op.”

Er wordt veel en fel gediscussieerd door de leden van Wikipedia. De omgangsregels zouden zoals die voor een vijfjarig kind moeten zijn, legt Wales uit. „Met geduld en respect voor anderen. We moeten met elkaar discussiëren en niet iedereen kan dat. Het wordt lastig als vervelende mensen goede artikelen schrijven. Die wil je eigenlijk niet verbieden.”

Wikipedia draait op particuliere donaties en bijdrages van met name Google. Dat bedrijf ziet in de encyclopedie het laatste bastion van het open web: miljoenen waardevolle internetpagina’s die niet ingekapseld zijn door een commerciële dienst.

De overkoepelende Wikimedia Foundation heeft een bescheiden budget van 65 miljoen dollar per jaar. Het is genoeg om Wikipedia zelfstandig te laten functioneren: een mix van democratie (veel stemmingen), aristocratie (oudere beheerders die gekozen worden) en een vleugje monarchie – met Jimmy Wales als koning van de Engelstalige versie. „Puur symbolisch hoor, net als jullie koning. Ik heb in theorie macht, maar in de praktijk kan ik het maar beter nooit gebruiken.”

Kan Wikipedia een politiek model zijn?

„Ik denk niet dat je een land als een wiki kunt besturen. En toch... politici werken meestal in een mediabubbel. Zou het niet fantastisch zijn als politici op de achtergrond, los van de actualiteit, rustig hun standpunten over een probleem kunnen uitwisselen, in plaats van continu hoog van de toren te blazen?”

Is Wikipedia de laatste der Mohikanen van de echt ‘sociale’ sociale media?

„Er blijft behoefte aan manieren om met nieuwe mensen in contact te komen die in hetzelfde thema geïnteresseerd zijn. Een netwerk als Reddit heeft dat ook – tenminste, de goede plekken van Reddit. Daar helpen mensen elkaar en geven ze elkaar advies. De oude geest van het internet leeft er voort. Daar hou ik van.”

Is het niet naïef om te vertrouwen op het goede in mensen?

„In het dagelijks leven zijn de meeste mensen aardig. Anoniem op internet komt het slechtste in hen naar boven – lees de reacties onder artikelen op een krantensite maar eens en de tranen springen je in de ogen. Maar als je mensen verbindt en ze elkaar leren kennen, gedragen ze zich meestal redelijk normaal.”