Beloon gezond gedrag met een lagere zorgpremie

Blijft de gezondheidszorg gefinancierd door iedereen en laten we de kosten ieder jaar weer oplopen? Nee. Het is beter om gezond of ongezond gedrag van de premiebetaler een rol te laten spelen, vinden Mémé Bartels en Barbara Bos.

Het is weer de tijd van het jaar: de zorgverzekeraars presenteren hun tarieven voor 2016. Ook deze keer gaan de premies omhoog, omdat de zorgkosten ook gestegen zijn. Deze trend kan niet oneindig doorgaan. Na de bezuinigingen op de langdurige zorg, de zogenoemde care-kant, moet ook de curatieve zorg, de cure, onder de loep worden genomen. De curatieve zorg is de grootste kostenpost binnen de totale zorguitgaven. De totale kosten van de Nederlandse gezondheidszorg bedroegen in 2013 ruim 93 miljard euro. Van dit bedrag ging 53 procent naar de curatieve zorg.

De grootste groep patiënten in de curatieve zorg, is 65 jaar of ouder en door de vergrijzing neemt deze patiëntengroep verder toe. Nu zijn 2,7 miljoen Nederlanders 65 jaar of ouder, maar in 2040 zijn dat er naar verwachting 4,7 miljoen. Een stijging van 16 naar 26 procent van de totale bevolking.

Naast de vergrijzing zijn er twee andere verklaringen voor de stijgende kosten. De eerste is de betere behandeling van ziekten. Patiënten blijven langer leven en sommige ziekten zijn gelukkig niet langer fataal, maar chronisch. De andere factor is onze leefstijl. Leefstijl en gezondheid zijn nauw met elkaar verbonden. Een kritische blik op onze manier van leven is noodzakelijk, willen wij de zorgkosten beteugelen.

Uit onderzoek van de Rotterdamse hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg Johan Mackenbach blijkt dat 51 procent van de ziekten in Nederland te wijten is aan bekende, vermijdbare omgevingsfactoren. Iets meer dan een kwart van de bevolking rookt. Roken geeft een verhoogde kans op longkanker, een beroerte, chronisch hartfalen, COPD en diabetes. Al in 2009 was meer dan de helft van de Nederlanders te dik en bij 12 procent was zelfs sprake van ernstig overgewicht. Overgewicht heeft een grote invloed op het ontwikkelen van diabetes en hart- en vaatziekten.

Door het dikker worden van de bevolking, stijgt het aantal patiënten met diabetes met 80 procent naar 1,3 miljoen in 2025. Alcoholgebruik heeft een directe relatie met het ontwikkelen van hart- en vaatziekten. Gemiddeld drinkt de Nederlander, dat is inclusief kinderen gerekend, een kwart liter alcoholische drank per dag. Dit zijn cijfers die er niet om liegen, maar die ook niet nodig zijn.

Als we de kosten van de gezondheidzorg werkelijk willen aanpakken, moeten we beginnen bij de leefstijlgerelateerde ziekten. Veel aandoeningen zijn overmacht: erfelijk bepaald of ongelukkig toeval, maar daar waar je als consument wél een rol kunt spelen, word je door de overheid op geen enkele wijze gestimuleerd dat ook daadwerkelijk te doen.

Tien jaar geleden wilde minister Sybilla Dekker van Volksgezondheid (VVD) het debat hierover beginnen. Zij stelde „dat het niet zo kan zijn dat mensen die door hun ongezonde leefwijze ziek worden, vervolgens onbeperkt gebruik kunnen maken van de gezondheidszorg”.

Helaas leidde dit inzicht niet tot een beleidsverandering, want zes jaar later, in 2011, schreef minister Edith Schippers van Volksgezondheid, ook lid van de VVD, aan de Tweede Kamer dat mensen zelf mogen beslissen over hun leefstijl.

Twee ministers van dezelfde partij met twee totaal verschillende visies.

Het standpunt van minister Schippers is niet langer vol te houden en de Nederlandse politiek staat voor een fundamentele keuze: blijft de Nederlandse gezondheidszorg gefinancierd door iedereen en laten we de kosten verder oplopen? Of laten we het gedrag van de premiebetaler een rol spelen?

Het is tijd om de verantwoordelijkheid voor een deel van de stijgende zorgkosten bij onszelf neer te leggen. Dit is bij de langdurige zorg al gebeurd. Onder het mom van de participatiemaatschappij zorgen mensen weer meer voor hun naasten.

Waarom worden wij niet actief betrokken bij het zorggebied waar we een directe betrokkenheid mee hebben: de eigen leefstijl? De hoogte van de premie kan daarbij als financiële prikkel fungeren. Goed gedrag kan worden beloond. Naast het geluk van een fitter lichaam, kan de lagere vraag naar curatieve zorg vertaald worden naar een lagere premie.

Niet roken? Zet daar een premiekorting tegenover. Een gezond BMI, bloeddruk of cholesterol? Ook dat levert premiekortingen op. Goed gedrag kan gestimuleerd en gecontroleerd worden door alle Nederlanders vanaf 50 jaar deelname aan een leefstijlprogramma aan te bieden. Aan de hand van een app kunnen de resultaten worden bijgehouden. Dit systeem maakt een eerlijk onderscheid tussen gezond zíjn en gezond léven. Het tweede leidt immers niet automatisch tot het eerste. Gezondheid is niet af te dwingen en mag geen graadmeter zijn in het vaststellen van de hoogte van de zorgpremie.

Gezond leven is echter een ander verhaal. Ongezond leven is een keuze met grote consequenties voor de individuele gezondheid én voor de collectieve zorgkosten.

Minister Schippers moet de handschoen oppakken en iedereen de gevolgen van die keuze ook financieel laten voelen. Alleen op deze manier worden de kosten gedrukt en wordt de Nederlandse bevolking uiteindelijk gezonder. Een win-winsituatie die de minister niet langer kan negeren.