Vierduizend soldaten gelegerd in het Gooi

Waarom een bos bij Bussum ‘Franse Kamp’ heet, is geen raadsel meer. Er lag in 1809 echt een groot legerkamp.

Lunet in het Franse kamp. Beeld Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Het wandelgebied de Franse Kamp bij Bussum was in 1809 een legerkamp van Lodewijk Napoleon. Van het kamp, waar één zomer lang vierduizend soldaten waren gelegerd, zijn nog archeologische resten aanwezig. Dat blijkt uit onderzoek door Jos Bazelmans van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Bazelmans zocht plekken met het toponiem ‘Kamp’, en vergeleek die met het vernieuwde Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN). In dat bestand staan voor heel Nederland per vierkante meter precieze hoogteverschillen.

In het bosgebied ‘Franse Kamp’, een voormalige heide tussen Bussum, ’s-Graveland en Hilversum, blijken vier aarden elementen te liggen, die door mensen gemaakt zijn.

Er is een omwalling, waarin Bazelmans een lunet of een garde du camp herkende. Zulke lunetten zijn getekend in achttiende- en negentiende-eeuwse militaire instructies.

Daarnaast zijn er drie grote kuilen (1,5 meter diep en 8 meter diameter) op een rij; en een lange rij, wel een kilometer lang, van circa 45 omwalde kuilen met een doorsnede van ruim vijf meter. Om die kuilen liggen lichte verhogingen. De drie diepe kuilen lijken uitgegraven waterputten. De kuilen in een lange rij zijn waarschijnlijk kookkuilen, met daaromheen banken of tafels, opgebouwd uit plaggen. Het hele gebied beslaat 40 hectare.

Tot nu toe werd gedacht dat de benaming ‘Franse Kamp’ mogelijk sloeg op een Frans legerkamp uit 1672, toen troepen van Lodewijk XIV Naarden hadden ingenomen, of dat het een foutieve interpretatie was van het woord ‘kamp’ in de betekenis van ontginning in bos of op heide.

In het Nationaal Archief in Den Haag ontdekte Bazelmans echter documenten die vertelden dat het ‘kamp bij Naarden’ stamde uit de tijd van Lodewijk Napoleon (1806-1810). Het was aangelegd in 1809, toen grote broer Napoleon in Midden-Europa tegen de Oostenrijkers streed. Het moest een eventuele invasie van Noord-Frankrijk of Nederland door de Britten afslaan. Die invasie kwam er ook, in Zeeland. Na het afslaan van de invasie en Napoleons overwinning op de Oostenrijkers raakte het kamp buiten gebruik en in de vergetelheid.

Amateur-archeologen van de AWN-afdeling Naerdinklandt hadden in 2012 ook al verschillende militaire objecten gevonden: kogels, munten, en drie knopen en een appliqué van een sjako (militaire pet) met de regimentsaanduiding ‘3’. Ze blijken afkomstig uit dit legerkamp.

In de archiefstukken is ook sprake van veertien diepe, uit baksteen gemetselde waterputten, die na afloop zijn afgedekt. Op de beelden van het AHN zijn die niet te zien. Jos Bazelmans hoopt dat ze later, tegelijk met secreten en afvalkuilen, door archeologen onderzocht kunnen worden.