Natuurlijk is Zwarte Piet puur racisme

Regisseur Roger Ross Williams maakte een korte en kritische documentaire voor CNN over Zwarte Piet en werd in Nederland uitgemaakt voor zwarte aap die naar Afrika moest.

D e eerste keer dat ik Zwarte Piet zag, werd ik een beetje misselijk. Ik had wel een ongemakkelijk lachje op mijn gezicht, maar van binnen deed het pijn. Het heeft iets ontmoedigends om zo’n vertoon van schaamteloos racisme te zien – waarbij iemand mijn uiterlijk als karikaturaal kostuum gebruikt. Je kunt niet geloven dat je in Nederland bent, een land dat verlicht en vooruitstrevend zou zijn.

De meeste Nederlanders vinden Zwarte Piet niet racistisch. Volgens hen is het gewoon een grappige figuur voor de kinderen. Ik weet dat het idioot klinkt, maar volgens hen is hij een blijmoedige helper van Sinterklaas die maar al te graag zijn knecht is. Wat ze niet beseffen, of wensen in te zien, is dat het idee van Zwarte Piet als zodanig in de slavernij geworteld is. En wat ze ontgaat is dat de niet-witte kinderen niet allemaal lachen. Scholen in Rotterdam, Den Haag en Utrecht hebben Piet afgeschaft en het Amsterdamse scholenstelsel heeft een negatief advies uitgebracht. Maar in de rest van Nederland is Zwarte Piet springlevend. Veel Nederlanders hebben zich ingegraven tegen een groeiende protestbeweging.

Toen ik besloot een film over Zwarte Piet te maken, had ik weinig weet van de beerput van haat waarin ik me zou onderdompelen. Ik had geen benul van de genegenheid die veel witte Nederlanders koesteren voor een figuur die ze koppelen aan hervonden jeugdherinneringen. Ze noemen dit hun cultuur, hun traditie en de meesten zijn niet bereid die te laten varen. Ze zijn daar echt hartstochtelijk in.

Ze vergeten dat Zwarte Piet een gangbaar westers stereotype is voor mensen van Afrikaanse afkomst, net als Little Sambo en Al Jolson in de VS of Kuifje in Congo in Frankrijk. Deze figuren werden na de slavernij gebruikt om de Europese witte suprematie te versterken. Dat is de erfenis van Zwarte Piet en die is niet te scheiden van de geschiedenis of van het racisme en de vreemdelingenhaat die nog altijd heersen in het huidige Nederland, waar politici als Geert Wilders openlijk anti-immigrantenretoriek bedrijven.

Studies wijzen uit dat niet-witte Nederlandse bevolkingsgroepen hier met aanzienlijke discriminatie te maken hebben. Het racisme in Nederland blijkt dus niet alleen uit het schaamteloze gezicht van Zwarte Piet, maar ook uit minder zichtbare aspecten.

Ik weet dit uit de eerste hand, want zodra bekend werd dat ik een film over Zwarte Piet maakte, werd ik per mail, Facebook en Twitter bedolven onder berichten en tweets dat ik me niet met hun onschuldige kinderfeestje te bemoeien had. Dat ik er niets van begreep. Dan zeiden ze eerst dat Zwarte Piet niet racistisch was, maar op het laatst was ik een ‘stomme zwarte aap die terug naar Afrika moest gaan’. Op dat moment besefte ik dat het Zwarte Pietdebat een open zenuw heeft geraakt. Het heeft Nederland herinnerd aan de belangrijke rol die het in de slavenhandel heeft gespeeld en aan de ongelijkheid waarvan het heeft geprofiteerd. Misschien komt de onwil tot verandering voort uit schuldgevoel, maar ik denk dat er meer aan de hand is.

Volgens mij zit de witte bevoorrechting, het white privilege, bij de Nederlanders zo diep dat ze eigenlijk geen verbinding met mensen buiten hun eigen werkelijkheid kunnen maken. Hun zelfbeeld berust op een eeuwenlange hersenspoeling die hun heeft voorgehouden dat ze verheven zijn boven bruine en zwarte mensen op de wereld. Ze wonen in een land dat letterlijk over de rug van onderdrukten is gebouwd. Ze kunnen of willen de pijn van hun eigen niet-witte burgers niet inzien. De rest van de wereld doet dat wel en zelfs de Verenigde Naties moesten tussenbeide komen met een verklaring van de commissie tegen rassendiscriminatie. „De [VN-]commissie roept de overheid op een redelijk evenwicht te vinden, bijvoorbeeld door een ander beeld van Zwarte Piet en de eerbiediging van de menselijke waardigheid en mensenrechten van alle inwoners van het land.”

Ik krijg te horen dat ik me op de rassenproblemen in mijn eigen land moet richten in plaats van me te bemoeien met een kinderfeest. Mijn antwoord is dat racisme in de VS niet het recht geeft hun eigen racisme te negeren. Elk racisme is verkeerd; het verdwijnt niet door te ontkennen dat het bestaat. Er zijn Nederlandse niet-witten die steeds vaker weigeren zich als tweederangs burgers te laten behandelen.

Er is iets aan het veranderen en het is opwindend om dat mee te maken. Ook al is dat af af en toe een pijnlijke ervaring.