‘Ik betaal voor een zitplaats, die wil ik’

In de trein van 17.53 staan passagiers op het balkon. In de eerste klas zijn plaatsen onbezet. Maar daar gaan zitten mag niet. „Je moet ergens een grens trekken.”

Intercity van Utrecht naar Den Bosch, gistermiddag in de spits.

Er heerst een hardnekkig misverstand in de Intercity van Utrecht naar Den Bosch, die om 17.53 zou vertrekken, maar zonder opgave van reden vijf minuten vertraging heeft. Als er in de tweedeklas geen plek is, mag je in een eersteklascoupé plaatsnemen, denken veel passagiers.

Het is deze maand extra druk in de spitstreinen. Over het traject Utrecht-Den Bosch kwam een record aantal klachten binnen. In dit hoogtepunt van de spits is er voor tweedeklassers amper plek. Er staan twintig mensen op het ‘balkon’. Valt vandaag nog mee , zegt Iris Verweij (21). Ze zit zoals zo vaak op het scharnier van de deur, dat een oncomfortabel zitkuipje vormt. Op de vlakkere trap wil je vandaag niet zitten: alles is modderig. Verweij heeft dit soort dingen bestudeerd. Ze reist dagelijks meer dan twee uur met de trein. Van huis naar de universiteit.

Als je tweedeklasreizigers van deze probleemtrein vraagt naar oplossingen voor het gebrek aan zitplaatsen, beginnen ze vroeg of laat over de legere eersteklascoupés. Het is voor reizigers een zichtbaar antwoord op hun behoefte.

Gemakkelijker aan te wijzen dan oplossingen voor problemen die de drukte veroorzaken: het weer, de natte blaadjes, de toenemende mensenmassa die wil reizen, de defecte treinen of sporen.

Ongeveer twintig procent van de trein is gereserveerd voor de eerste klas. Het hele probleem los je er niet mee op door die plekken beschikbaar te stellen, weet Verweij. „Maar het zou zo’n mooi gebaar zijn.”

Lees ook: In 2016 wordt het nog meer proppen

‘Verstekelingen’ in eerste klas

In de eerste klas zitten verstekelingen die vinden dat zij in hun recht staan. Bram Bouens (50) heeft een tweepersoons bank voor zichzelf. Hij schaamt zich niet . „Ik betaal voor een zitplaats. Die wil ik ook.” Eigenlijk betaalt de reiziger voor vervoer, zegt de NS, en niet voor een stoel.

„Het is de opgelopen frustratie, al die jaren reizen, al die vertragingen.” Deze plek heeft Bouens met doorgemaakte ellende verdiend, vindt hij. De overtreding kan 35 euro boete opleveren. Alleen als de conducteur expliciet meldt dat eersteklas voor iedereen is, mag je er ook gaan zitten. Dat gebeurt alleen bij zeer gevaarlijke situaties, bijvoorbeeld als mensen tegen de deuren aangeplet staan.

Robert (54), een autoloze forens die liever zonder achternaam in de krant wil, vindt dat Bouens géén recht heeft op zijn plek. Er zijn nog stoelen vrij, maar toch staat Robert in het gangpad van dezelfde eersteklascoupé tegen het raam geleund. In de tweedeklas was het hem te vol. „Je betaalt er niet voor”, zegt hij. „Jij staat hier toch ook”, reageert Bouens. Daar zit wat in, want ook staanplekken in deze coupé zijn voor mensen met een eersteklaskaartje. Robert: „Je moet ergens de grens trekken.”

Een uur eerder, op het traject tussen Amsterdam en Utrecht, spreekt Ruud Smit (56) zijn ongenoegen uit over de toegenomen drukte, die voor het gros van de reizigers merkbaar is. Hij stoort zich aan de verstekelingen waar de eersteklas daardoor volgens hem mee te maken heeft. „Het irriteert mij mateloos.”

Maar geen boete in eerste klas

Als het heel druk is in zijn coupé, wéét hij gewoon dat er reizigers zijn die er niet voor hebben betaald. „En als de conducteur voorbij komt, geeft die meestal geeneens een boete. Het klinkt misschien elitair, maar ík betaal ervoor.”

Consumentenclaim („specialist in massaclaims”) laat weten dat honderden mensen zich bij hen gemeld hebben om een schadevergoeding van de NS te eisen, omdat ze vaak moeten staan. „We zien die claim met belangstelling tegemoet”, zegt de NS. En de eersteklas blijft zoals die is: met brede stoelen, stopcontacten, relatieve rust en ongeveer veertig procent duurder dan de tweede klas.