Harde vrouw in eeuwige nacht

Tv-series uit het Noorden blijven maar scoren. Wat zijn de vier ingrediënten van de Nordic Noir?

Ólafur Darri Ólafsson in de serieTrapped.

Series Scandinavische landen blijven scoren met duistere tv-series. Dit weekend worden er tijdens het Lumière Crime Festival in Utrecht vijf nieuwe getoond. Maar wat zijn Nordic Noirs?

Het landschap: ijzig en donker

Die eindeloos donkere nachten, dat geploeter door de sneeuw, de strijd tegen wind en water en die ingehouden stilte boven de steden waar iedereen achter verlichte raampjes verscholen zit. Nordic Noir. Als er één overeenkomst is tussen al die Scandinavische crimeseries en politieke thrillers, dan is het de duisternis. Het leven in de noordelijke landen, waar het poollicht op de loer ligt, is natuurlijk de ideale setting voor misdaad en moord. En inderdaad, of je nu begint aan het gloednieuwe, derde seizoen van de Deens-Zweedse misdaadserie The Bridge, waar de camera over het water en boven de beroemde Sontbrug scheert, of kijkt naar de nieuwe Zweedse thriller Modus, die aanvangt tijdens een besneeuwde avond in Stockholm; het is allemaal even kil en koud. Om nog maar te zwijgen over de IJslandse crimeserie Trapped, waar een moord in een afgelegen dorp plaatsvindt terwijl een ijzige sneeuwstorm opsteekt en iedereen, inclusief de moordenaar, vastzit. Brrrr. Rillingen dus. En niet alleen vanwege de kou.

De levensstijl: degelijk

Ze houden niet zo van metaforen, die Scandinaviërs. Nee, in de duistere landen, waar de narigheid plaatsvindt achter de vitrages en tussen de transparante muren van die gestileerde kantoorpanden, wordt directe taal gesproken. Als de Zweedse rechercheur Saga Norén (Sofia Helin) uit The Bridge op de vroege ochtend wordt geconfronteerd met een moord, belt ze haar collega met de boodschap: „Het is nu 07.37, ik mocht vanaf 07.00 bellen. Waar ben je?” Nu heeft Norén wel een beetje last van Asperger, maar ook haar collega’s uit de andere Nordic Noirs zijn recht voor hun raap. Ze houden van aanpakken, die Noorderlingen. En dus lopen al die detectives en journalisten te snuffelen in kantoorpanden, staan ze te kleumen op landweggetjes of in troosteloze straten van achterstandswijken, op zoek naar een spoor dat hen verder brengt. Ondertussen wordt er wat afgekletst met collega’s over ditjes en datjes en zijn we getuige van familiefeestjes en barbecues en andere alledaagse zaken. Handen uit de mouwen en niet zeiken, dat is het devies.

De politiek: gelijkheidsideaal

Rijk, sociaal-democratisch en hyper politiek correct. Zo zien wij de Scandinavische landen. Maar waarom worden er in al die tv-series juist politieke misstanden aangekaart? Neem het eerste seizoen van The Killing: het gaat over de moord op een meisje, toch blijkt al snel een zekere liberale politicus erbij betrokken te zijn. Dat geldt ook voor de nieuwe Deense serie Follow the Money. Kan Sander Sødergren, de directeur van het schone energiebedrijf Energreen, zijn missie wel volhouden als een illegale werknemer omkomt, internationale concurrenten hem in de weg zitten en de minister de groene energiesubsidies wil verlagen?

Onder de oppervlakte van die ogenschijnlijk harmonieuze sociaal-democratische systemen schuilen heel wat andere krachten die om beurten de overhand nemen. Hoe liberaal en ruimdenkend zijn die Zweden en Denen eigenlijk? In de recent verschenen Zweedse politieke thriller Blue Eyes heeft de rechtse politica Annika Nilsson er schoon genoeg van dat haar schone land wordt overspoeld met onbetrouwbare vluchtelingen. En waarom wordt in het derde seizoen van The Bridge een vrouw vermoord die net de eerste sekseneutrale kleuterschool in Kopenhagen heeft opgericht? Tolerantie heeft een prijs. Zelfs de Noren worden het slachtoffer van hun eigen keurige gedrag. In Occupied, een gloednieuwe politieke thriller die over twee weken uitkomt, besluit de Noorse regering de olie- en gaswinning stop te zetten om over te gaan op duurzame energie. Een mooi streven, totdat Rusland, met goedkeuring van de EU, het land binnenvalt. Weg harmonie.

De vrouwen: keihard

Wat hebben al die vrouwen toch moeite met relaties. Als ze al niet gescheiden zijn, dan gebeurt dat wel tijdens de serie. Van de Zweedse rechercheur Saga Norén uit The Bridge weten we al dat ze contactgestoord is. In het eerste seizoen van The Killing gaat het mis wanneer detective-inspecteur Sarah Lund, die haar werk bij de politie in Kopenhagen opgeeft om met zoon en verloofde naar Zweden te verhuizen, op haar laatste dag te maken krijgt met een moord. Bezeten door de zaak stelt ze de verhuizing uit tot haar geliefde mokkend alleen vertrekt. Ook in de nieuwe tv-series spelen weer sterke vrouwen. Neem de jonge ambitieuze advocate Claudia uit Follow the Money, werkzaam voor energiebedrijf Energreen: ze is gedreven en keihard maar speelt, ook al is het met moeite, wel een computerspelletje met haar zoontje. Zo ook voormalig FBI-medewerker Inger Johanne Vik, uit de Zweedse crimeserie Modus. Als kille psycholoog én moeder heeft ze er geen problemen mee een vreemde een klap in het gezicht te geven als hij sloom reageert. Komt het door al die royale ouderschapsregelingen en goede kinderopvang? Je krijgt er in ieder geval vrouwen van die weten wat ze willen.