Begroting van Justitie blijft voorlopig een krakend vehikel

Wat is beter, drijfzand of gatenkaas? Minister Ard van der Steur (Justitie, VVD) slaagde er vorige week in zijn begroting door de Tweede Kamer te loodsen, dankzij een structurele verhoging van 250 miljoen euro. Daarmee is zijn begroting gered, maar de problemen zijn nog lang niet voorbij. Vorig jaar bleek er in de senaat geen steun voor forse bezuinigingen op de rechtsbijstand. Het idee van het kabinet om toegang tot de rechter te bemoeilijken door griffierechten fors te verhogen en gedetineerden ‘zitgeld’ te laten betalen, bleek politiek niet haalbaar. Die voorstellen heeft het kabinet gelukkig ingetrokken; met tegenvallers tot gevolg. Op de inkomsten was al gerekend.

Tel daar dit jaar de extra uitgaven voor de reorganisatie van de nationale politie bij op, de gebleken investeringsachterstand in de recherche, het niet opgeloste cao-conflict met de politie, de ‘winstwaarschuwing’ van het Openbaar Ministerie, de rebellie onder rechters over minder volwaardige rechtbanken, de groeiende tekorten bij forensisch onderzoek en de dreigende vlucht van advocaten uit onrendabele rechtsgebieden door te lage vergoedingen – dan is duidelijk dat de rechtshandhaving onder Rutte II financieel een krakend vehikel is geworden.

De 250 miljoen extra waarmee Van der Steur de Kamer voorlopig gerust wist te stellen, kunnen, praktisch gesproken, niet meer zijn dan een voorschot op een verdere verhoging die bij de Voorjaarsnota moet volgen. Die verwachting heeft hij ook gewekt. Toch zal het Justitiebudget intussen met een miljard euro dalen tussen 2015 (12,4 miljard) en 2017 (11,4 miljard). Alle retoriek ten spijt: dit is dus de echte politieke prioriteit die ‘veiligheid’ bij deze coalitie heeft.

De minister kan de komende maanden rekenen op een duw- en trekpartij om zijn kassa. Dat de Raad voor de Rechtspraak gisteren besloot het plan te laten varen om zeven rechtbanken deels te sluiten, moet in dat licht worden bezien. Dit is onderhandelingstactiek, bedoeld om de gehele begroting van de Rechtspraak te beschermen. Dat het kabinet 100 miljoen van de extra 250 miljoen dekt uit de opbrengst van de grote schikkingen die Financiën met bedrijven treft, zoals in de Liborrente-zaak, maakt de begroting nog zwakker. Zowel conjunctureel als moreel. Het vergroot de financiële afhankelijkheid van Justitie van de wetsovertreders zelf. Van der Steur dreigt zo de jager te worden die zelf het wild uitzet.

Van ‘hard aanpakken’ naar ‘ga vooral zo door’ is maar een dunne lijn. De Justitiebegroting dreigt een fuik te worden voor bij voorkeur de meest profijtelijke daders. Dat deugt niet. Handhavers die hun salaris met boetes moeten ophalen, kweken cynische burgers.