Moord op populaire Turks- Koerdische vredesadvocaat

De dood van de mensenrechtenadvocaat Tahir Elci leidt tot felle reacties in Turkije. Pro-Koerdische activisten gaan uit van een gerichte aanslag.

Duizenden mensen woonden gisteren in de overwegend Koerdische stad Diyarbakir de uitvaart van de bekende advocaat Tahir Elci bij. Foto Reuters

Zaterdag was Tahir Elci (49) in het oude centrum van Diyarbakir, de grootste stad in het zuidoosten van Turkije, ditmaal om de gebouwen te beschermen. Hij riep strijdende partijen op historische monumenten te sparen.

Een paar dagen eerder was een waardevolle hoekige minaret beschadigd geraakt bij gevechten tussen jongeren met banden met de verboden Koerdische arbeiderspartij PKK en de politie. „We willen geen wapens, gevechten en operaties in dit gebied, waar zo veel verschillende culturen een thuis vonden”, zei Elci in de camera’s.

Rondvliegende kogels

De bekende mensenrechtenactivist en deken van de Orde van Advocaten in Diyarbakir was nauwelijks uitgesproken of de kogels vlogen hem en andere activisten om de oren. Elci kreeg er een in zijn hoofd en viel dood neer. Hij is zondag begraven, onder massale belangstelling.

De toedracht van zijn dood is onduidelijk, hoewel er veel beelden zijn van de chaotische schietpartij in de oude wijk. De politie schoot tijdens een achtervolging op mannen die kort daarvoor een politieman zouden hebben gedood. Agenten in burger schoten, maar ook andere groepen. Een tweede politieman overleed later in het ziekenhuis.

De Koerdische Tahir Elci was bekend als succesvol advocaat van vooral Koerdische slachtoffers van onderdrukking door de staat, die hij verdedigde tot aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Vooral sinds het oplaaien van de strijd tussen de PKK en het leger de afgelopen tijd kreeg Elci honderen doodsbedreigingen, met name van anti-Koerdische ultranationalisten.

Zijn dood tekent de slechte situatie in het zuidoosten van Turkije, waar de meerderheid van de bevolking Koerdisch is. Sinds de zomer is aanhoudend gevochten tussen de PKK en het leger en de politie. Met name in de steden hebben burgers daar zwaar onder te lijden en vallen slachtoffers. Om PKK’ers die zich hebben ingegraven uit te roken worden hele stadsdelen van de buitenwereld afgesloten. Elci riep zowel de PKK als het leger op het geweld te staken en pleitte voortdurend voor hernieuwde vredesonderhandelingen.

Voor de nuances in zijn pleidooien was in Turkije weinig gehoor. Ruim een maand geleden werd Elci opgepakt vanwege uitspraken op CNN Türk. In een discussieprogramma zei hij: „Hoewel een aantal daden van PKK als terreurdaden kunnen worden bestempeld, is PKK een gewapende politieke organisatie met politieke eisen en een zeer grote achterban.” Dat staat voor nationalistische Turken gelijk aan ‘propaganda voor de PKK’ en daarmee aan bedreiging van de staatsveiligheid.

Risico gelyncht te worden

Elci was vrij in afwachting van een proces, maar besefte dat hij zijn leven niet zeker was, vertelde hij eind oktober in een telefoongesprek. Wie eenmaal het doelwit is geworden van aanvallen in de pro-regeringspers, loopt het risico gelyncht te worden, zei hij. Hij probeerde zich niet teveel van de wijs te laten brengen. „Wat kun je eraan doen?”

Zijn dood leidt tot felle reacties. Media op de hand van de regering en ultranationalisten geven de PKK de schuld. Pro-Koerdische activisten zijn er zeker van dat de staat achter de aanslag zit. Ze hebben geen vertrouwen in het onderzoek, omdat Turkije volgens hen geen onafhankelijke rechtsstaat heeft. Dat was ook een van de belangrijkste strijdpunten van wijlen Tahir Elci.