‘Den Haag speelt met onze veiligheid’

Deze week begint weer getouwtrek over gaswinning. Erken de ellende van de Groningers, zegt Max van den Berg.

Commissaris van de koning Max van den Berg zet zich in voor de Groningers.

„En nu is het afgelopen.” Max van den Berg ontvangt met een stevige handdruk en sterke koffie. Naast hem ligt een A4’tje met aantekeningen. De commissaris van de koning in Groningen heeft een boodschap voor het kabinet. Dat besluit komende maand over de gaswinning in Groningen waardoor de bodem beeft en huizen en mensen beschadigd raken. Van den Berg waarschuwt: „Behandel ons fatsoenlijk, net alsof we gewone Nederlanders zijn.”

Roept u dat niet al drie jaar, sinds de klap bij Huizinge?

De grijze wenkbrauwen fronsen. „De staat heeft sinds 1963 voor kapitalen aan aardgas uit de Groninger klei gehaald. Jaar in jaar uit is Nederland met óns gas verwarmd. Tegelijkertijd is de veiligheid hier decennia genegeerd, constateerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in februari. Er zijn nu meer dan 55.000 meldingen van bevingsschade. Muren scheuren. Huizen, scholen en kerken worden gestut, boerderijen gesloopt. Vorige week moest een gezin uit Bedum halsoverkop het huis uit. Instortingsgevaar. En dit is niet de Borinage, dit is het Hoogeland. Groningers zijn trots op dit gebied.”

Minister Henk Kamp zegt dat hij de veiligheid van de Groningers voorop zet.

„Dat vindt hij. Maar die ballon is doorgeprikt. Daarover was de uitspraak van de Raad van State deze maand knetterhard: economie gaat boven veiligheid in Groningen. Je zou verwachten dat het kabinet en het gasbolwerk zich dat aantrekken – van GasTerra en de Nederlandse Aardolie Maatschappij tot aan grootaandeelhouders Shell en ExxonMobil en Energie Beheer Nederland. Maar de minister wil op voorhand niet uitsluiten dat hij meer gas gaat winnen. Dat is kennelijk zijn behoefte om strikt te zijn. Maar die opstelling heeft ook psychologische kosten. Mensen denken: moeten we dit als Groningers ook nog meemaken?”

Deze week reizen Groningse onderhandelaars af naar Den Haag. De commissaris van de koning gaat het „niet met onsjes meer of minder doen. Dit keer gaan we niet millimeteren over elke regeling. Laat de koopman in het kabinet achteruit stappen en de staatsman naar voren treden.” Met een blik op zijn A4tje: „Dat betekent punt 1 dat de gaskraan verder dicht gaat, naar maximaal 20 miljard kuub gas per jaar. En punt 2: dat men álle bewoners en dorpen op het Groningse gasveld snel, royaal en toekomstbestendig compenseert.”

Die 20 miljard kuub aardgas noemt Van den Berg niet zomaar. Daarmee kwam het Staatstoezicht op de Mijnen in juni: „Dan verdwijnt het rood van acuut gevaar uit de risicokaart. Het is 13 miljard minder aardgas dan de 33 miljard die is voorzien en zal de schatkist zo’n 2,2 miljard aan gasbaten kosten. En ja, daarvoor moet je contracten met de Duitsers en de Belgen openbreken. Maar voordeel is brede erkenning voor het gebied. Groningers weten: nu staan wíj voorop. En je koopt tijd om de 140.000 panden te versterken en het gebied sociaal en economisch vooruit te helpen. Steviger en duurzame huizen met nul op de energiemeter. Toekomstbestendige scholen en zorgcentra, want de bevolking ontgroent en vergrijst.”

Gedraagt Groningen zich niet als Rupsje Nooitgenoeg? In drie jaar tijd wordt al een derde minder gas gewonnen.

„De minister heeft zeker stapjes gezet. Maar altijd met tegenzin. Daardoor leeft onder de bevolking het gevoel: dit is niet oprecht. Voor Groningers is de draai nog niet gemaakt. Steeds vaker proberen ze bij de rechter hun gelijk te halen. Ze staan alleen in hun strijd tegen de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). En de overheid laat ze in de steek.”

Groningers willen geen gasbevingen, zeggen ze, ze willen hun toekomst terug.

„Over één beving kan iemand zich heen zetten, de tiende keer lukt dat niet meer. Groningers verdienen een stip op hun horizon. Dat doe je niet met aardbevingsbestendig behang en triltafels. Dat doe je ook niet met onverwachte mededelingen over een beperkter aardbevingsgebied. Valt iemand van de ene op de andere dag ineens buiten de schaderegeling – dat noem ik tegenwerken. ”

De minister hecht aan ‘peer reviewed’ wetenschappelijk onderzoek.

„Ik noem dat niet wetenschappelijk, ik noem dat tegenstrijdig. Zijn technocratische aanpak stoort me mateloos. Veiligheid is meer dan een kostenpost, toekomst meer dan stenen alleen. De sociaal-psychologische kant erkennen, dat is de belangrijkste les die ik de laatste drie jaar geleerd heb. Groningers konden bij meer dan 1.000 euro bevingschade aanspraak maken op gratis zonnepanelen. Die regeling sloeg aan. Wat gebeurt er? Op 1 januari stopt dat vanuit de gedachte: eigenlijk hebben we jullie verwend. Dat getuigt van een enorme minachting voor de Groningers. Men speelt met onze veiligheid en de gaswinning loopt gevaar.”

Is dat een dreigement?

„Het draagvlak staat op het spel. Men heeft de regio nodig voor een license to operate. En dan bedoel ik niet de bestuurders maar de bewoners. Die gaan dwars voor de gaswinning liggen. Groningers willen nú zien dat het roer omgaat.”

En anders?

Ontwijkend: „ Fors investeren in Groningen is een zaak van het hele kabinet. En het roer gaat alleen maar om als we Groningers steun en erkenning geven. Als we naast ze gaan staan en niet tegenover hen. Dat we niet op het maximum maar op het minimum van gaswinning zitten en zorgen dat de nationaal coördinator met een royale zak geld aan de gang kan. Uit ervaring weet ik dat de versterkingsoperatie zo tien jaar duurt.”

De ogen van Max van den Berg gaan glimmen. Hij vertelt over zijn tijd als PvdA-wethouder in Groningen, begin jaren zeventig. Hij was verantwoordelijk voor de stadsvernieuwing. Achttien wijken met tienduizenden huizen bleven behouden. Bewoners waren de motor. „We hadden wijkgroepen en buurtcomités, voor elke straat één. Er zaten ouders in, studenten, wijkagenten, mensen van de sociale dienst, van openbare werken, noem maar op. Bewoners bepaalden zelfs waar we moesten straatvegen.”

U was toen fan van de overheid.

„Ik schrik ervan hoever de overheid nu gaat in het afdekken van commerciële belangen. Terwijl men gebonden is aan wetten en de rechtstaat. Hoe financiële belangen worden beschermd ten koste van de veiligheid en het welzijn van de Groningers. En tegelijkertijd heeft dat me ook onverzettelijk gemaakt. Ik ben geen schreeuwer. Maar door de aardbevingen heeft mijn functie hier een scherpere inhoud gekregen.”