Braziliaanse Lente: machismo moet stoppen

Meisjes in Brazilië krijgen al op jonge leeftijd te maken met seksueel geweld. Seksisme wordt afgedaan als iets normaals. Maar genoeg is genoeg, vinden Braziliaanse vrouwen: tijd voor actie.

Vrouwen dragen hun kinderen tijdens een protest in Brasilia eind vorige maand, tegen de voorgestelde aanscherping van de al strenge abortuswetgeving

Dat haar deelname aan het kinderkookprogramma MasterChef Júnior een nieuwe feministische golf in Brazilië zou veroorzaken, had de 12-jarige Valentina Schulz nooit kunnen vermoeden. Terwijl ze zich op tv uitsloofde met een recept van ravioli met ei, leidde haar verschijning – tenger, donkerblond en in het begin van de puberteit – tot intimiderende reacties op internet. „Kijk, een pornoster van twaalf jaar.” En: „Het is de schuld van sexy Valentina dat er pedofielen bestaan.”

Dat de volwassen mannen die deze seksistische reacties postten, dachten ermee weg te komen, zegt veel over de Braziliaanse samenleving. „Het wordt afgedaan als een grapje, als iets ‘normaals’, maar de realiteit is schrijnend. Pedofilie zit diep verankerd in onze maatschappij”, meent Julia de Faria, oprichter van Think Olga, een organisatie voor vrouwenrechten.

Maar er is een verandering gaande. De Faria kwam meteen in actie en begon de hashtag #primeiroassédio (#mijneersteintimidatie). Think Olga-medewerkers deelden hun ervaring op Twitter en al gauw waren er 80.000 reacties.

Sindsdien postten vrouwen van alle leeftijden en sociale klassen persoonlijke verhalen over aanrandingen, verkrachtingen en seksuele intimidaties, zoals nagefloten worden op straat, handtastelijk gedrag van leraren en in het openbaar masturberende mannen.

Het is de schuld van vrouwen

Na een analyse van ruim drieduizend tweets concludeerde Think Olga dat een meerderheid van de Braziliaanse vrouwen rond hun negende voor het eerst met seksueel geweld te maken krijgen. „We weten al jaren dat het aantal schrikbarend hoog is, maar voor het eerst durven vrouwen zich zó massaal en openlijk uit te spreken”, zegt Bia Cardoso, voorzitter van blogueiras feministas, een groep feministische bloggers. In de Braziliaanse machocultuur wijst men al snel naar de vrouw. „Veel vrouwen denken: het is onze eigen schuld. Dat is wat meisjes hier wordt aangeleerd”, vertelt Cardoso.

Al jaren liggen de verkrachtingscijfers in Brazilië extreem hoog. Volgens een recente studie van het Braziliaanse onderzoeksinstituut IPEA zijn er 1.500 verkrachtingen per dag in het land van 204 miljoen inwoners. 90 procent van de slachtoffers is vrouw. Ter vergelijking: in Nederland (met 17 miljoen inwoners twaalf keer zo klein) worden gemiddeld 8 mensen per dag verkracht.

„Je groeit als meisje op met de regels: zit netjes, nooit met je benen wijd want dan is je broekje te zien. Kijk een man nooit recht in zijn ogen, want hij kan zich aan je vergrijpen. En: kleed je niet te bloot, anders lok je verkrachting uit”, zegt ontwerper Marianna Morgado (36).

De ervaringen op Twitter sterkten haar om na jaren van stilte te praten. Ze scrolt op haar Facebook-pagina naar 24 oktober, toen ze haar eigen verhaal online plaatste. Honderden likes en tientallen reacties volgden. Marianna werd op haar veertiende aangerand door haar stiefvader. „Ik werd wakker en voelde zijn hand in mijn vagina. Ik was in shock.”

Ze vertelde het op aandringen van een nicht die ze vertrouwde aan haar moeder. „Dat wilde ik eerst niet. Ik gunde mijn moeder deze nieuwe relatie en wilde niets stuk maken. Toen ik het toch vertelde, geloofde ze me niet. Mijn moeder woont nog steeds met deze man samen.” Dat ongeloof van haar moeder doet nog het meeste pijn. Al pratende barst Marianna in huilen uit.

Maagd

Ludmilla Valente (36) plaatste haar eigen verhaal op #primeiroassédio en voelde een enorme opluchting. Ze mailde het ook naar haar verkrachter: destijds een 19-jarige medestudent met wie ze bevriend was. „Hij verkrachtte me in zijn slaapkamer terwijl ik nog maagd was. Hij zei: ‘Stil maar, het gaat snel en is zo voorbij.’ Ludmilla voegde in haar mail aan hem nog een paar regels tekst toe: „Ik hoop dat dit nooit met jouw dochter gebeurt.”

Behalve de Twitter-reacties zijn er ook bijna dagelijks massademonstraties door het hele land, waar tienduizenden vrouwen aan meedoen. Het eerste protest richtte zich tegen het wetsontwerp van de ultraconservatieve parlementsvoorzitter Eduardo Cunha om de abortuswetgeving te verscherpen. Maar inmiddels richten de vrouwen hun pijlen op alle vormen van machogedrag en discriminatie. „De weinige rechten die we als vrouwen in Brazilië hebben, willen ze nu van ons afpakken. Dat typeert een diepe minachting voor de vrouw”, zei actrice Luciana Pedroso tijdens de demonstratie in Rio de Janeiro. Ze liep voorop, naakt en haar lichaam besmeurd met rode verf, als ware het bloed.

Ook tienermeisjes worden bewuster. Een 17-jarige Braziliaanse ontwikkelde een app waarop vrouwen kunnen aangeven waar ze op welk moment en door wie zijn lastiggevallen. „Ik heb een dochter van 7. Het zou prachtig zijn als zij in een nieuwe tijd volwassen kan worden”, zegt Valente.

In Braziliaanse media bejubelen vooraanstaande feministen de recente emancipatiegolf en spreekt men al van de ‘Braziliaanse Lente van de vrouwen’. Ook mannen beginnen voorzichtig mee te praten, ze tonen hun solidariteit. Eerder deze maand publiceerde de grootste Braziliaanse krant O Globo portretten van bekende Braziliaanse mannen uit de artiestenwereld die een bordje met de tekst ‘Mea culpa’ vasthouden.

Op Twitter schreef een man uit São Paulo: „Ik was tien toen de oppas haar borsten in mijn gezicht duwde. Het was heerlijk.” Marianna retweette zijn post. „Dit is hoe veel Braziliaanse mannen zijn opgevoed: hun eerste seksuele ervaring is met een prostituee of het kindermeisje. Zo werkt machismo. Hoe trek je dat weer recht in je relatie met vrouwen later?”

Of Valentina Schulz, de ster van MasterChef Júnior, de hype meekrijgt is de vraag. Haar vader besloot de reacties te filteren. Valentina’s belangrijkste strijd, nu nog, is het winnen van de finale.