Alexander Pechtold wil deze maand de regie in de senaat

Staatssecretaris Eric Wiebes moet in de senaat verder onderhandelen over zijn belastingplan. Behalve dan bij D66.

Als hij wil, kan staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) zich de komende twee weken opnieuw een delirium aan koffie drinken in een poging zijn Belastingplan alsnog door de senaat te loodsen. De vraag is alleen wie hij koffie moet aanbieden. De senatoren die op 15 december het vonnis over de lastenverlichting van 5 miljard euro vellen? Of toch weer hun politieke bazen in de Tweede Kamer, waar hij deze maand bot ving? Van de oppositie stemde alleen het CDA voor.

Wiebes kent de weg in de senaat. De staatssecretaris liep bij het voorbereiden van de behandeling van het Belastingplan in de Tweede Kamer ook al zijn rondje langs belangrijke senaatsfracties. De coalitie komt voor een meerderheid zeventien zetels tekort in de Eerste Kamer. Als het kabinet de lastenverlichting wil redden, beseft Wiebes, moet hij met de oppositie praten. „De oplossing ligt natuurlijk in stug doorgaan, een lenig oor, dossiers koppelen, niet alles in de fiscaliteit zoeken […] en kijken waar de mogelijkheden zitten”, zei hij twee weken geleden.

Waar het CDA in de Tweede Kamer weigerde om achter gesloten deuren met het kabinet te onderhandelen over het Belastingplan, is de senaatsfractie soepeler. „De senaat is toch één grote achterkamer?”, zegt een prominente CDA-senator die niet het woord voert op fiscaal terrein. Marnix van Rij, de fiscalist die het debat namens het CDA zal voeren, zegt zich naar de lijn van partijleider Sybrand van Haersma Buma te schikken. „Maar een kop koffie drinken zal ik niet afslaan.”

Nu belt staatssecretaris vast niet als eerste met het CDA – die partij doet in principe gewoon weer mee. Maar wie zijn straks Wiebes’ gesprekspartners bij de andere, cruciale senaatfracties?

De partijen die er in dit dossier nog toe doen, denken daar wisselend over. Staatsrechtelijk gezien heeft de Eerste Kamer vooral de taak kwalitatief inhoudelijk naar wetsvoorstellen te kijken. Zijn ze uitvoerbaar, deugen ze juridisch, zijn ze in lijn met Europese afspraken? Het politieke proces speelt in de Tweede Kamer.

Dat is in elk geval de opstelling van D66 – goed voor tien zetels in de senaat. Alexander Pechtold laat eventuele onderhandelingen niet aan zijn senatoren over, daar wil hij echt zelf grip op houden. Het klopt dat „het politieke primaat in de Tweede Kamer ligt”, beaamt fractievoorzitter Thom de Graaf (D66) in de Eerste Kamer. „Maar ook wij zijn vanuit een politieke partij in een partijpolitieke omgeving gekozen.”

De kleine christelijke partijen vinden dat het kabinet in eerste instantie bij hun senatoren moeten zijn, zegt bijvoorbeeld de net teruggetreden fractieleider van de ChristenUnie, Arie Slob. Zij hebben dus ook enige politieke speelruimte. Maar de senatoren van de ChristenUnie en de SGP houden wel nauw contact met de collega’s in de Tweede Kamer én hun medewerkers. Tweede Kamerlid Elbert Dijkgraaf van de SGP vertelt dat het bij hen altijd zo gaat: „Senatoren mogen gebruikmaken van de expertise in ons apparaat van medewerkers, tegen een gebruikelijk tarief van ongeveer 50 euro per uur.”

Zeker is dat Wiebes mogelijke onderhandelingen niet alleen af kan. Om aan de eisen van ChristenUnie en SGP óf D66 te voldoen, zullen VVD en PvdA water bij de wijn moeten doen. Het christelijke initiatief om eenverdieners fiscaal te compenseren was voor de VVD onbespreekbaar.

Om D66 in de eisen tegemoet te komen is juist weer flexibiliteit van het CDA nodig, dat in de Tweede Kamer een compromis met die partij afwees. Een andere optie voor Wiebes is 50Plus mee te krijgen – 200 miljoen euro extra voor ouderen.

Als bepaalde senaatsfracties met staatssecretaris Wiebes een akkoord bereiken, dan moet dat nieuwe belastingplan waarschijnlijk in een aangepaste wet – een novelle – ook weer langs de Tweede Kamer. Eén ding is zeker: het is het kabinet niet eerder gelukt wetgeving door de senaat te krijgen waarvoor niet eerst in de Tweede Kamer voldoende steun gesondeerd was.