Mini-hotelkamer in de lucht

Hella Jongerius ontwierp het interieur van de Boeing Dreamliner voor KLM. „Op 10 kilometer hoogte, in het ijskoude licht, oogt alles anders.”

Het zijn de eerste stappen in de sneeuw, zegt Hella Jongerius (52). De in Berlijn wonende Nederlandse ontwerper, na Apple-designer Jonathan Ive de invloedrijkste ontwerper ter wereld (aldus het Britse tijdschrift Wallpaper), spreekt over het door haar ontworpen cabine-interieur van de Dreamliner: het nieuwe, bij Boeing gebouwde toestel van KLM, dat afgelopen maandag zijn eerste betaalde vluchten maakte. Volgens Jongerius vormt haar ontwerp het begin van grote veranderingen in de luchtvaartindustrie. Andere maatschappijen zullen er lering uit trekken, daarvan is ze overtuigd. „Over twintig jaar zal het beeld van vliegtuigcabines veel minder uniform zijn.”

KLM benaderde Jongerius vijf jaar geleden met de vraag of ze de businessclass van de Boeing 747-400 wilde ontwerpen. Die samenwerking beviel zo goed dat de luchtvaartmaatschappij haar uitnodigde om ook andere KLM-toestellen onder handen te nemen. Een novum voor de branche: één ontwerper die zo’n zwaar stempel drukt.

Het interieur van de Boeing 787 Dreamliner, waarvan KLM er 21 heeft besteld, is het eerste toestel dat bijna van kop tot staart door Jongerius is ontworpen. Dus alle kleuren, materialen, stoffen en tapijten aan boord en ook de dertig stoelen in de businessclass zijn geselecteerd of ontworpen door haar en haar twee vaste medewerkers, Edith van Berkel en Arian Brekveld.

Een vliegtuiginterieur ontwerpen is zeldzaam gecompliceerd, legt Jongerius uit. Voor het beoordelen van een stofstaal of een kleurmonster moet je bijvoorbeeld de lucht in. Op tien kilometer hoogte is het licht zo ijskoud en zijn de schaduwen zo hard, dat alles anders oogt dan op de grond.

Veel lastiger nog, zegt de ontwerper, is het aantal eisen en restricties. Alleen al voor de businessclassstoel is meubelontwerper Brekveld 25 keer naar Los Angeles gevlogen. Over ieder onderdeeltje moest worden overlegd met specialisten: technici, veiligheidsmedewerkers, mensen van het onderhoud, de leveranciers en de ingenieurs van Boeing die de businessclassstoelen zouden inbouwen. Jongerius: „Wekenlang zaten we, soms met veertig man, aan tafel. Een aluminiumsoort kan te snel krassen, een bepaalde plastic bleek niet goed schoon te houden, een stoelzak moet snel genoeg open te maken zijn voor schoonmakers – de regelgeving was soms verstikkend en de bewegingsruimte minimaal.”

Freewheelen

Het verzoek van KLM was interieurs die aanvoelen als thuis. Warmer en persoonlijker, met minder plastic en meer zachte materialen. De eerste drie maanden kon het ontwerpteam freewheelen, vrijuit plannen maken. De boekwerken met alle restricties en eisen aan boord bleven dicht. Jongerius: „Heel leuk was dat: KLM stimuleerde ons om uit de bocht te denken.”

Dat diverse geopperde ideeën te wild werden beoordeeld, daarvoor toont Jongerius begrip: „KLM wil niet de gekke eend in de business worden. Passagiers kiezen een luchtvaartmaatschappij niet alleen voor het design van de cabine. Zo’n interieur kan niet radicaal anders zijn.”

Het voorstel om voortaan anders om te gaan met vlekken in de vloerbedekking haalde het bijvoorbeeld niet. Het team-Jongerius wilde vieze stukken repareren met stukjes tapijt in diverse kleuren, zodat geleidelijk een bonte lappendeken zou ontstaan – een ‘polderlandschap’, zegt Jongerius.

Na de korte freewheelperiode is het ontwerpteam jaren bezig geweest met het verwezenlijken van de plannen. Het tijdschema was strak: elke drie weken moest een ander onderdeel klaar zijn. Jongerius, afgelopen zondag, voor aanvang van een rondvlucht met genodigden en betalende, met camera’s uitgeruste vliegtuigspotters: „Vier jaar geleden wisten we al hoe laat deze vlucht zou vertrekken.”

Het interieur van de Dreamliner is opvallend kleurrijk, met soms sterke contrasten. Zo hebben de donkerblauwe stoelen in de economyclass chocoladebruine veiligheidsriemen. De zetels in de businessclass, die met één druk op een knop tot vlakke bedden zijn te transformeren, zijn random bekleed met hoezen in vijf verschillende kleuren. Voor wie er oog voor heeft zijn er tal van sierlijke details, vooral in de businessclass. Met de benen gestrekt en diverse luxe voorzieningen binnen handbereik beleef je zo’n fauteuil als een fijne minihotelkamer, een plek waar je je snel thuis kan voelen.

Met de realisatie van de KLM-interieurs was een bedrag van vele miljoenen gemoeid. Jongerius haalt de schouders op. „In de industrie gaat het gauw om enorme bedragen. Soms waren we aan het knokken over een een vullinkje in een kussen of zoiets. Tot iemand van KLM ons influisterde dat dat speciale vullinkje 400.000 euro extra zou kosten. Dan zeiden we: ‘Laat maar zitten. Dat geld geven we later liever uit aan iets belangrijkers.’”

De vele beperkingen hebben een zware wissel getrokken op het oorspronkelijk ontwerp. Maar uiteindelijk, zegt Jongerius, is ze over geen enkele keuze ontevreden. Sommige beperkingen hebben ook tot verbeteringen geleid. Ook was ze blij met de beschermende rol van de KLM-medewerkers met wie zij en haar team het meeste samenwerkten. „Zij vormden een schil om ons heen. In het gevecht met de ingenieurs van de toeleveringsbedrijven en Boeing heeft dat de communicatie enorm verzacht.”