‘Deze agenda is democratischer dan die in andere landen’

De wetenschapsagenda is ‘uniek’ vindt Horlings van het Rathenau Instituut. En ook ‘grootschaliger’ dan verwacht.

‘De grote vraag is natuurlijk wat er nu van de wetenschapsagenda terecht komt”, zegt Edwin Horlings van het Rathenau Instituut, dat de impact van wetenschapsbeleid bestudeert. Hij heeft het eerder gezien: dat er wetenschapsagenda’s werden opgesteld waar vervolgens in de praktijk weinig mee gebeurde. Hoe dat dit keer zal gaan is ook nu afwachten.

Wat vindt u van de agenda tot dusver?

„Die is uniek. Hij heeft ontzettend veel aandacht voor de wetenschap gegenereerd. Er zijn optredens geweest bij tv-programma DWDD, en stukken in kranten. Het is veel grootschaliger geworden dan ooit vermoed.

„En het hele proces is democratischer verlopen dan in andere landen. Iedereen mocht vragen indienen en de meeste vragen zijn uiteindelijk ook in de agenda terecht gekomen. De afgevallen vragenstellers kregen keurig een brief thuis met uitleg. In Denemarken heeft de overheid ook een enquête gehouden onder burgers, maar uiteindelijk beslisten wetenschap en bedrijfsleven samen over de vijf thema’s die op de agenda kwamen.”

Vindt u het goed dat de burger er zo nadrukkelijk bij is betrokken?

„Ja. Voor de burgers is de agenda een manier om hun grote zorgen en interesses neer te leggen bij mensen die de kennis hebben om daar iets voor te betekenen. En voor wetenschappers is het een middel om hun maatschappelijke relevantie handen en voeten te geven: je kunt nu laten zien dat mensen op je resultaten wachten. Dat is, denk ik, motiverend.”

Is u iets bijzonders opgevallen aan de vragen?

„Er zitten hele fundamentele kwesties bij. In die zin wijkt de agenda af van bijvoorbeeld de Deense. Eigenlijk lijken de thema’s op beide agenda’s heel erg op elkaar, op één na. De Nederlandse heeft ‘bouwstenen van het bestaan’ apart benoemd. Dat gaat over de oorsprong van ons bestaan, over leven elders in het heelal. Dat interesseert mensen blijkbaar enorm.”

Sommige onderzoekers vinden het idioot dat de burger hun agenda mee bepaalt. Wat vindt u?

„Ik kan me voorstellen dat ze het bedreigend vinden. Het is weer meer inmenging in hun werk. Ze moeten al zo veel rapporteren. De bureaucratie is groot. En de baanvastheid, zeker onder jonge onderzoekers, gering.

„In de wetenschap moet ruimte zijn om ongeremd creatief te zijn, om dingen te onderzoeken waar geen burger of politicus zich iets bij kan voorstellen. Als je alleen onderzoekt waar de samenleving expliciet naar vraagt, verklein je de kans op doorbraken. Maar die maatschappelijke vragen moet je wel serieus nemen. Daar zit voortdurend spanning. Of die spanning nu uit balans is? Geen idee.”