Wat wil Jack Ma met een krant?

De Chinese online marktplaats Alibaba van miljardair Jack Ma wil The South China Morning Post kopen.

Analisten gissen naar de motieven van Alibaba-oprichter Jack Ma en naar de investeringsstrategie van zijn bedrijf. Foto SeongJoon Cho/ Bloomberg

Winstgevend is de 103-jarige The South China Morning Post, de beroemdste krant van Azië, nog steeds dankzij de vele advertenties voor dure huizen en andere luxegoederen, maar de lezers druppelen weg en de omzet daalt. Waarom is e-commercegigant Alibaba dan toch geïnteresseerd in de overname van deze loot van de ‘dodebomenindustrie’?

Analisten in Azië en in New York, waar Alibaba een jaar geleden naar de beurs ging, gissen naar de motieven van oprichter Jack Ma en naar de investeringsstrategie van Alibaba. Van de bij de beursgang opgehaalde 22 miljard euro is al 21,8 miljard uitgegeven aan 47 overnames.

De uitgever van de krant, de SCMP-groep in Hongkong, bevestigde woensdag het bericht van het Chinese weekblad Caixin dat er een bod is gedaan op de krant, die in 2014 een omzet boekte van 115 miljoen euro en daarop ruim 12 miljoen euro winst maakte. De Maleisische eigenaar Robert Kuok wil al geruime tijd af van de krant die na de revoluties van 1911 en 1949 een journalistieke koploper was.

Wie de belangstellende kandidaat-koper is, Alibaba of Jack Ma, is niet duidelijk. Zelf antwoordde Ma, een van de allerrijkste Chinezen, eerder deze maand bevestigend op de vraag of hij in navolging van Amazon-oprichter Jeff Bezos, die The Washington Post kocht, ook geïnteresseerd is in een dagblad. De reden is, zei hij, dat Alibaba geen eigen medium heeft om de talrijke kleine en middelgrote dochterbedrijven te promoten. Alibaba-topman David Zhang zei dat zijn bedrijf van plan is „de ramen naar de wereld en in het bijzonder Zuidoost-Azië” open te zetten.

The South China Morning Post mag dan nog maar 150.000 abonnees (papier en digitaal) hebben, maar dat zijn wel de politieke en economische beslissers in Hongkong en Zuidoost-Azië. Wie geen Chinees spreekt en zaken wil doen in China, leest deze krant of de website.

Relaties met de CPC

De interesse van Alibaba en zijn president-commissaris Jack Ma in media en cultuur heeft eerder al geleid tot de aanschaf van belangen in de Shanghai Media Groep, de grootste uitgever van kranten en weekbladen in China en tevens exploitant van tv-zender China Business News.

Deze overnames zijn goedgekeurd door de Chinese autoriteiten die hoogstwaarschijnlijk ook met de aanschaf van de krant zullen instemmen. Als dat daadwerkelijk gebeurt, komt de enige onafhankelijke Engelstalige krant in China in handen van een Chinees bedrijf dat groot belang heeft bij uitstekende relaties met de Communistische Partij van China (CPC).

Of de krant kan doorgaan met berichtgeving over schandalen in de CPC, schendingen van mensenrechten en andere gevoelige zaken die in China gecensureerd worden, is dan de vraag. Ma mag dan kritisch zijn over ‘veilige’ kwesties als gezondheidszorg, milieuvervuiling en onderwijs, maar als het gaat over Chinese hoofdzaken – Tibet, Taiwan, mensenrechten – volgt hij trouw de partijlijn. In de digitale volksmond wordt hij daarom wel ‘partijlid zonder ledenkaart’ genoemd.

Het feit dat de onderhandelingen zijn uitgelekt en dus nog kunnen mislukken, versterkt het vermoeden dat binnen de SCMP-groep niet iedereen er gerust op is dat de krant onafhankelijk zal blijven, ook al garandeert de Hongkongse constitutie de vrijheid van de pers.

In de afgelopen vijf jaar had een uittocht van (hoofd-)redacteuren plaats die bekendstonden om hun kritische berichtgeving over China. Media-analisten in Hongkong en ex-redacteuren, die overstapten naar The Guardian en The New York Times, menen dat de krant de afgelopen jaren een „pro-Beijingkoers” is gaan volgen. Feit is dat de beste onderzoeksjournalisten en correspondenten in China vertrokken.

Analisten denken dat Alibaba en Ma aanzienlijke politieke risico’s lopen met een krant van de statuur van The South China Morning Post. „Of zij maken er weer een topkrant van, of het wordt een spreekbuis van de CPC”, aldus een medewerker van de Universiteit van Hongkong.

In Amerikaanse media zwelt de kritiek nu al aan. Volgens zakenblad Barron’s is er aan de overname geen touw vast te knopen en ontbreekt het Jack Ma aan een heldere strategie. Gewezen wordt dan op de aankoop van voetbalclub Guangzhou Evergrande FC, een filmstudio en een keten van elektronicawinkels. De scepsis vertaalt zich in een koersdaling van meer dan 25 procent sinds de beursgang.

Landjepik

Alibaba verdedigt de aankopen als strategisch noodzakelijk. Gedoeld wordt dan op de overname van de You Tube-achtige videosite Youku-Tudou (500 miljoen bezoekers per maand), van de snelgroeiende maker van mobiele telefoons Meizu en van de Amerikaanse apps Tango en Snapchat. Volgens David Zhang van Alibaba gaat het ook om defensieve aankopen, omdat de grootste concurrent Tencent (van JD.com en WeChat met 650 miljoen gebruikers) met 67 overnames van tezamen 16,9 miljard dollar niet stilzitten.

„Het is landjepik: pakken wat je pakken kunt, voordat de overheid met antitrustwetgeving komt”, stelde Duncan Clark van adviesbureau BDA China in The Wall Street Journal. De Chinese wetgeving over monopolie- en kartelvorming geldt alleen voor buitenlandse bedrijven en daar maken Chinese bedrijven als Alibaba en Tencent volop gebruik van. Verwacht wordt dat de antitrustwet begin volgend jaar ook gaat gelden voor Chinese bedrijven.