Column

Kabinet maakt opleggen van levenslang nu zelf moeilijker

Is staatssecretaris Dijkhoff (Justitie, VVD) bereid om van gratie bij levenslange gevangenisstraf een reële mogelijkheid te maken? Deze kwestie is op scherp gezet door de rechtbank Noord-Nederland die twee zeer geloofwaardige kandidaten voor levenslang liever 30 jaar cel gaf . En geen levenslang.

Reden daarvoor is de uiterst terughoudende lijn bij gratie die opeenvolgende kabinetten de laatste decennia volgden. Sinds 1970 kwam gratie maar één keer voor, op medische gronden, in 2009. Deze persoon overleed binnen een paar weken, thuis. De rechtbank Assen vindt dat dit praktisch schrappen van gratie „op gespannen voet” staat met artikel 3 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dat verbiedt folteringen, onmenselijke of vernederende bestraffingen. Dit is geen creatieve interpretatie van een eventueel (te) vergevingsgezinde strafkamer, maar een harde conclusie, gebaseerd op duidelijke en allang bekende jurisprudentie uit Straatsburg. Het kabinet kon wachten op een vonnis waarin dit zou opduiken. Het koos er echter voor dit voor zich uit te schuiven. De gratiepraktijk „wordt nader bezien”, is de dooddoener.

De prijs voor deze onduidelijkheid werd dinsdag betaald. Strafrechters vertrouwen er dus niet op dat het kabinet de levenslange gevangenisstraf correct zal uitvoeren en zien er maar liever van af. Beide verdachten van een dubbele (roof)moord kregen de hoogste tijdelijke celstraf: 30 jaar. Met tbs voor een van hen. En wel „omdat er nauwelijks enig perspectief bestaat” dat het kabinet wél een reële mogelijkheid opent op gratie. Deze woorden moeten in Den Haag worden gehoord en serieus genomen. Ook andere strafrechters zullen in voorkomende gevallen mogelijk van levenslange gevangenisstraf afzien. Daarmee wordt het omgekeerde bereikt van wat dit kabinet zegt te willen: strengere straffen.

Nederland behoort met Oekraïne, Malta, Litouwen en IJsland tot de weinige Europese landen waar levenslang daadwerkelijk het hele natuurlijke leven beslaat. Sinds het arrest van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in de zaak Vinter tegen het Verenigd Koninkrijk in 2013 weten rechters in alle lidstaten dat ook een levenslange gevangenisstraf proportioneel moet zijn. En dat de maatstaven daarvoor ‘uitzicht op vrijlating’ zijn en een reële ‘mogelijkheid van herziening’. De norm is dat niemand alle hoop op vrijlating mag worden ontnomen. Een levenslange celstraf zonder zo’n ‘ventiel’ is letterlijk uitzichtloos. Iedere inspanning tot rehabilitatie, herstel of genoegdoening wordt overbodig. De zwaarte van de straf wordt dan louter bepaald door de lengte van iemands leven: hoe ouder een dader wordt, hoe zwaarder de straf.

Kabinet, doe hier wat aan, leg je neer bij de feiten. Dit is eenvoudig te corrigeren.