Fietsen is meer iets voor veganisten

Omdat het volgend jaar 400 jaar geleden is dat Shakespeare overleed, hebben enkele auteurs besloten een stuk van Shakespeare om te zetten in een roman. Winterson nam de aftrap, met verve.

Judi Dench als Paulina in de filmThe Winter’s Tale in de regie van Kenneth Branagh Foto Garrick Theatre

Als je ‘en ze leefden nog lang en gelukkig’ even niet meetelt, zijn er drie mogelijke afsluitingen van een verhaal, legt Jeanette Winterson (1959) uit aan het eind van háár roman Gap of Time. Er bestaan een wraakzuchtig, een tragisch en een vergevingsgezind slot. Bij Shakespeare vind je alle drie de varianten, waarbij hij in zijn latere leven meer ruimte liet voor vergeving, aldus Winterson. En, zo vult ze aan, waar vergeving is, is ruimte voor toekomst. Dat klinkt zweverig, maar zo is dat hier niet bedoeld. Winterson kreeg net als Jo Nesbo, Margaret Atwood, Howard Jacobson, Tracy Chevalier, Edward St Aubyn en Anne Tyler het verzoek van uitgeverij Hogarth om een stuk van Shakespeare om te zetten in een roman, om zo zijn 400ste sterfdag volgend jaar te vieren. Winterson trapt af met haar bewerking van The Winter’s Tale (1623).

Judi Dench als Paulina in de filmThe Winter’s Tale in de regie van Kenneth BranaghFoto Garrick Theatre

The Winter’s Tale raakte Winterson persoonlijk. Ze is een geadopteerd kind, waarover ze in haar debuut Oranges Are Not The Only Fruit (1985) en in haar memoir Why Be Happy When You Could Be Normal (2011) schreef. Ongewenst als kind en zelfs als adoptiekind teleurstellend (haar streng gelovige adoptieouders wilden liever een jongetje, en zeker geen lesbische dochter): dan ga je vanzelf op zoek naar een verhaal over een vondeling waarbij de biologische moeder aan het slot weer tot leven wordt gewekt, en de tijd als het ware wordt teruggedraaid.

Want dat gebeurt in Shakespeares oorspronkelijk versie. Nadat Leontes, koning van Sicilië, ervan overtuigd is dat zijn vrouw vreemd gaat met zijn beste vriend Polixenes, koning van Bohemen, stuurt hij zijn vrouw naar een kerker. Hij doet een poging Polixenes te vermoorden en laat de baby, die inmiddels in de kerker is geboren, verbannen. Zelfs de familievriendin Paulina weet hem niet te vermurwen. Het babymeisje groeit op bij een herder tot de zoon van Polixenes verliefd op haar wordt. Het tweetal belandt in het rijk van Leontes, waar duidelijk wordt dat de jonge herderin eigenlijk de prinses is. Leontes is inmiddels tot inkeer gekomen en de vorstin, die eerder al van verdriet inmiddels is doodgegaan, wordt tot leven gewekt. All’s well that ends well.

Winterson lijkt aan dat laatste te twijfelen. Niet dat het bij haar slecht afloopt, maar bij haar speelt het verhaal zich in het heden af, waarbij de ernst van de financiële crisis afgewisseld wordt met videogames waarin Europese steden worden vernietigd en waar observaties worden gedaan als ‘Fietsen is iets voor veganisten’.

Winterson verplaatst het plot van het koninkrijk naar ’s werelds financiële hart, Londen. Hier is de hedge fund-manager Leo de vorst. Leo’s vrouw is een zangeres wier slaapkamer hij laat bespioneren met een webcam. De baby wordt in een vondelingenkoker gelegd, waar een zwarte barpianist haar uit vist. Polixenes is een succesvolle videogame-ontwikkelaar. Niks geen sprookje hier. Gap of Time is een humoristische, geslaagde verplaatsing van een overbekend verhaal, dat ondanks het bekende plot spannend blijft. De nadrukkelijke knipogen naar Shakespeare kunnen soms wat vermoeiend zijn, maar zijn even vaak komisch. Winterson trekt Shakespeare naar het heden, heeft oog voor de politieke connotatie in zijn werk en laat zien hoe oude klassiekers een blijvende actualiteit houden.