Wat vinden ze in Duitsland van de film?

Er ist wieder da was een enorme hit in Duitsland. Als het om Hitler gaat, loopt het land nog steeds op eieren.

Adolf Hitler blijft slachtoffers maken. Laatst was het de krant Der Tagesspiegel die vanwege de Führer door het stof moest. Op de dag dat de film Er ist wieder da werd besproken, stond Hitler fors afgebeeld onder de kop „Der schon wieder”, ofwel: daar heb je hem weer. De opening van de krant, pal daaronder, luidde: „Vluchtelingencrisis wordt Chefsache”.

Na een stortvloed aan kritiek zag de hoofdredactie zich genoodzaakt nederig te verklaren dat door een „ambachtelijke fout” onbedoeld een relatie kon worden gelegd tussen Hitler en de vluchtelingencrisis.

Duitsland voelt zich, onder alle vertoon van zelfverzekerdheid en succes, nog altijd voorwaardelijk toegelaten tot de wereldgemeenschap. Het land zit moreel nog in de reclassering. En zoals dat gaat met ex-bajesklanten: altijd is er die angst terug te vallen. Deze film is daarvan de vertaling, veel meer dan het boek van Timur Vermes waar hij op is gebaseerd. Het boek was in Duitsland een ongehoorde kaskraker: het stond 20 weken nummer één op de bestsellerlijst van Der Spiegel. Twee miljoen exemplaren gingen over de toonbank. De film blijkt al even gewild: meteen al in de eerste drie dagen stond hij op de eerste plaats in de Duitse Kinocharts. In Duitsland is Hitler automatisch goed voor hoge verkoopcijfers in welke verschijningsvorm dan ook. Hier draait het om de wederopstanding van de dictator die zich vervolgens ontpopt tot mediafenomeen, met duistere kanten.

Regisseur David Wnendt heeft drie forse ingrepen gedaan in het boek van Vermes en het verhaal daarmee voor een (nog) groter publiek bereikbaar gemaakt. De ellenlange besprekingen van hedendaagse politieke figuren, sommigen inmiddels al opgelost in het verleden, zijn geschrapt.

In de roman lag het perspectief bij de hoofdpersoon, ik-Adolf, en zat de lezer dus in het hoofd van ‘der Führer’. In de film horen we hem hardop denken, maar is hij eigenlijk niet de hoofdpersoon, want dat zijn de Duitsers die als pars pro toto optreden in de op straat gefilmde scènes. En die de film-Hitler vaak hartelijk begroeten, of hem als een soort bruine biechtvader gebruiken.

Wnendt, die eerder met Kriegerin een geslaagde film maakte over de neonaziscene, heeft met de film een vrij duidelijke didactische bedoeling. Mensen moeten uit de buurt blijven van de populistische rattenvangers die in Europa gedijen te midden van de vluchtelingencrisis.

De Duitse kritiek heeft de film met zeer gemengde gevoelens ontvangen. Die Welt was bijvoorbeeld welwillend en meent dat de Hitler van Wnendt door deze te plaatsen naast figuren als Le Pen, Haider en Wilders meer een dreigende figuur is van de toekomst dan van het verleden.

Die Zeit is onder de kop ‘Was hij dan ooit weg?’ wel ingenomen met de strekking van Wnendts film. Het weekblad is alleen benauwd dat Hitler wellicht te cool wordt voorgesteld. De eerbiedwaardige Frankfurter Allgemeine Zeitung reageert woedend op de boodschap dat Duitsland nooit van Hitler afkomt omdat hij in alle Duitsers zit. „Dit is de domste, verraderlijkste film die in tijden in de bioscopen is vertoond”, buldert de krant.