Stiekem tippen? Het kan bij de FIOD

De FIOD zoekt informanten om financiële criminaliteit op te sporen. Welke bankier of notaris wil klikken?

In de financiële wereld is het fenomeen ‘criminele inlichtingen’ minder bekend dan in de onderwereld.

De Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) trok dinsdag de aandacht met een bijzondere advertentie in Cobouw, het dagblad voor de bouw. In de advertentie richt de FIOD zich tot een anonieme tipgever die in 2013 per brief verhaalde over „omkopingspraktijken” in „een grootschalig netwerk van bedrijven en personen”.

De FIOD roept de schrijver van de brief op zich te melden, net als mensen die de schrijver kennen of weet hebben van andere misstanden: anonimiteit verzekerd. „Als enige afdeling binnen de FIOD mag het Team Criminele Inlichtingen de identiteit van zijn bronnen afschermen”, zo staat er.

Overlopers, verklikkers of verraders worden ze in de onderwereld genoemd: tipgevers uit het milieu die informatie doorspelen aan het Team Criminele Inlichtingen, kortweg TCI. In grote onderzoeken naar de georganiseerde misdaad wordt al sinds jaar en dag gebruik gemaakt van kennis uit de onderwereld. „Via een informant is er de navolgende informatie binnengekomen”, luidt de standaardzin in een proces verbaal van het TCI. Als bewijs in strafzaken kan deze informatie niet dienen, maar criminele inlichtingen kunnen wel worden gebruikt om een strafrechtelijk onderzoek te starten of te ondersteunen .

Minder bekend is dat de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (FIOD) ook zo’n dienst heeft. Al is de term ‘criminele inlichtingen’ misschien niet helemaal gelukkig, vertelt Onno Mol, hoofd TCI van de FIOD. „Veel van onze informanten zitten in de financiële bovenwereld, daarin verschilt ons Team Criminele Inlichtingen van andere teams. Wij zoeken bankiers, makelaars, notarissen en vastgoedhandelaren.” Via dat soort bronnen probeert de FIOD beter zicht te krijgen op financiële criminaliteit in boven- en onderwereld.

De advertentie in Cobouw heeft iets weg van Opsporing Verzocht, maar dan voor witteboordencriminaliteit. „Het is inderdaad een bijzondere actie”, beaamt Nelleke Klip. Zij is als officier van justitie belast met de behandeling van vertrouwelijke informatie die bij het TCI binnenkomt. „In het verleden werd best geheimzinnig gedaan over het verzamelen van criminele inlichtingen, maar dat is voorbij. We treden steeds vaker naar buiten om duidelijk te maken dat mensen zoals de in de advertentie genoemde tipgever zich vertrouwelijk bij ons kunnen melden.”

Tipgevers

Tipgevers kunnen zich zelf melden bij het team inlichtingen van de FIOD. Maar het gebeurt ook dat een van de ‘runners’ van het team, dat dertig leden telt, zelf potentiële informanten benadert. „Als we vermoedens hebben over een bepaald soort fraude dan kunnen we zelf mensen benaderen met de vraag of zij ons meer informatie kunnen geven”, aldus Mol. „Wij hebben een team met gespecialiseerde mensen zoals registeraccountants, juristen en financiële experts die op niveau met bronnen kunnen praten.”

Toch is het fenomeen ‘criminele inlichtingen’ in de financiële wereld nog altijd minder bekend dan in de onderwereld. Criminele kopstukken als Willem Holleeder gebruiken specifieke strategieën om politiespionnen te sturen, te manipuleren of te ontlopen. De FIOD daarentegen moet de boer op om bekendheid te geven aan haar inlichtingentak. „Wij doen inderdaad actief aan acquisitie”, vertelt Mol. „We geven lezingen tijdens congressen of bij brancheverenigingen om meer bekendheid te geven aan het werk dat we doen.” Zo was de FIOD een van de hoofdsponsors van het Fraudefilmfestival, een evenement waar aan de hand van films en documentaires twee dagen lang aandacht was voor verschillende soorten fraude.

„Wij zoeken altijd naar fenomenen die bij ons nog niet bekend zijn”, aldus officier van justitie Klip. „Denk bijvoorbeeld aan bepaalde constructies voor misbruik van subsidies of toeslagen, die onbedoeld ontstaan door een wetswijziging. Door regelmatig naar buiten te treden en veel te praten met mensen in de financiële wereld, hopen we sneller zicht te krijgen op nieuwe ontwikkelingen.”

Daarbij is van belang dat de FIOD allang niet meer alleen kijkt naar fiscale fraude. „Dat doen we nog altijd”, zegt Mol. „Maar we doen ook heel veel andere zaken. Witwassen bijvoorbeeld. Of corruptie binnen en buiten de overheid. Steeds belangrijker is het onderzoek naar facilitators, handlangers in de bovenwereld die criminelen helpen met het witwassen van crimineel geld. Daarbij kan het gaan om bankiers of notarissen, maar ook om autodealers of vastgoedhandelaren.

Hoeveel tips de medewerkers van het TCI van de FIOD krijgen, willen Klip en Mol niet zeggen – vertrouwelijk. Dat geldt ook voor het aantal zaken dat op basis van criminele inlichtingen wordt gestart.

Vragen over de tip in Cobouw houden ze eveneens af. „Wij vinden deze informatie van belang en willen nader onderzoek doen.” Op de vraag of er al een concrete zaak loopt met specifieke verdachten, zegt Klip: „Er loopt veel. We denken de informatie voor lopende onderzoeken te kunnen gebruiken, of misschien wel voor een nieuw onderzoek. Maar zover is het nog niet. We hebben eerst hulp nodig om die informatie te ontcijferen.”

Of ze veel reacties hebben gehad op de advertentie willen Klip en Mol niet zeggen: ook vertrouwelijk. „De tipgever wil kennelijk dat er iets gebeurt met de informatie die hij aan ons heeft verstrekt. Anders had hij ons die brief niet gestuurd”, aldus Mol. „Wij hebben hem of haar nu nodig om verder te komen met deze zaak. En dat kan dus in alle vertrouwelijkheid.”