NWO: alleen nog geld bij open access-publicatie

Wetenschapsfinancier NWO stelt per 1 december een nieuwe eis aan onderzoek waaraan zij meebetaalt. Een publicatie die uit het onderzoek voortkomt moet direct gratis toegankelijk zijn: open access. Zo niet dan volgen sancties. „In het uiterste geval vragen we het geld, geheel of deels, terug”, zegt NWO-voorzitter Jos Engelen. Wereldwijd is NWO de eerste organisatie in zijn soort die zo’n stap zet.

Het initiatief past in het streven van staatssecretaris Sander Dekker (Wetenschap, VVD). Die wil dat in 2024 alle met publiek geld gefinancierde onderzoeksresultaten open access worden gepubliceerd. NWO verdeelt jaarlijks circa 650 miljoen euro, eenvijfde van al het overheidsgeld voor onderzoek in het hoger onderwijs. De eis geldt niet alleen voor artikelen, maar ook voor boeken en papers.

Traditioneel zijn tijdschriften alleen toegankelijk voor abonnees, maar veel uitgevers staan toe dat onderzoekers na een embargoperiode hun werk open access publiceren: ze mogen een onbewerkte artikelversie in een digitaal, openbaar archief zetten. Met de nieuwe eis gaat NWO tegen die embargoperiode in.

De andere manier van open access publiceren, die sterk in opkomst is, gaat uit van digitale open access-tijdschriften. Hierbij betaalt een onderzoeker vooraf een bedrag aan een uitgever die de publicatie verwerkt en online zet. NWO-voorzitter Engelen hoopt dat onderzoekers vaker voor deze route kiezen.