Column

Het sprookje eindigt toch voor de rechter

Het is een van de indrukwekkendste performances uit de kunstgeschiedenis: een epische wandeltocht over de ruim 5.000 kilometer lange Chinese Muur. Kunstenaarsduo Marina Abramovic en Ulay wilde er in 1988 hun liefde mee bezegelen. Ieder zou aan een einde beginnen, waarna ze elkaar enkele maanden later in het midden zouden treffen voor een ceremonieel Chinees huwelijk. Maar in de jaren die het kunstwerk aan voorbereiding kostte, verwaterde hun liefde. Het huwelijk werd een scheiding. „We liepen beiden 2.500 kilometer om tot ziens te zeggen”, zei Abramovic later.

Meer dan twintig jaar zagen ze elkaar niet. Totdat Ulay in 2010 plots opdook in het MoMA in New York, waar Abramovic haar performance The Artist is Present opvoerde. Sindsdien zagen ruim twintig miljoen mensen op YouTube de ontroerende beelden van hun hereniging. Hoe er tranen welden in haar ogen toen hij opeens voor haar zat. Hoe zij even uit haar rol viel en zijn handen vastpakte, onder luid applaus van het publiek. Pure liefde, zou je denken.

Vorig jaar bleek al dat er scheuren waren gekomen in dat mooie sprookje. Volgens Ulay wilde Abramovic hem geen afbeeldingen afstaan voor zijn boek Whispers: Ulay on Ulay. Een deel van dat boek bestaat daarom uit lege pagina’s met roze rechthoeken op de plek waar de historische foto’s van hun performances hadden moeten staan. Op zijn boekpresentatie begin dit jaar in het Stedelijk Museum hing Ulay tijdens een performance een roze schilderij aan de muur. Met witte stift noteerde hij daarop de nummers van de ontbrekende pagina’s. Er zat duidelijk nog wat wrok bij de 71-jarige kunstenaar.

En zoals dat vaker gaat met liefdesverhalen die te mooi lijken om waar te zijn: ze eindigen bij de rechter. In dit geval die in Amsterdam, de stad waar de geliefden elkaar in 1976 ontmoetten. Twee weken geleden maakte Ulay – echte naam Uwe Frank Laysiepen – bekend dat hij een bodemprocedure begint tegen zijn voormalige partner. Volgens Ulay schendt Abramovic het contract dat zij in 1999 hebben getekend over hun gezamenlijke werk. Daarbij verkocht hij haar zijn archief van foto’s en video’s, met de afspraak dat hij bij verkoop 20 procent auteursrechten zou krijgen. Ulay zegt dat Abramovic hem in de afgelopen vijftien jaar slechts vier keer heeft uitbetaald en dat ze zijn naam uit de geschiedenisboeken probeert te houden. Abramovic doet de zaak af als pure laster.

Toch jammer, dat dit schitterende sprookje nu slecht af lijkt te lopen. En dat het zelfs in de meest pure vorm van kunst, de performance, uiteindelijk toch weer draait om geld.