Er dreigt alweer crisis, met de pgb’s

Opnieuw dreigt chaos bij de betaling van zorgkosten. Om dat te voorkomen staat fraudebestrijding even op een laag pitje.

Patiënten, vakbonden en zorgorganisaties demonstreren in Amsterdam tegen het zorgbeleid van staatssecretaris Van Rijn, afgelopen september. Foto ANP/Remko de Waal

Weer gesignaleerd op Twitter: #pgbalarm. Patiënten maken zich zorgen over de uitbetaling van zorggeld uit hun persoonsgebonden budget (pgb), en twitteren daarover, net als eerder dit jaar. Begrijpelijk: volgens staatssecretaris Martin van Rijn (Zorg, PvdA) zijn veel gemeenten niet klaar voor een soepele uitbetaling in 2016. Alsof er niets geleerd is. Door allerlei fouten bij gemeenten en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) kregen zorgverleners van duizenden patiënten dit jaar veel te laat betaald.

Gemeenten bepalen sinds 2015 voor hun inwoners wie recht heeft op zorggeld, en welk bedrag de SVB dan moet uitkeren. Zo’n 145.000 mensen zijn voor dit pgb afhankelijk van gemeentelijke instemming. Uit dat budget betalen ze dagbesteding of revalidatiearts, maar ook voorzieningen als een aangepast toilet. Voor een soepele afwikkeling moet de gemeente tijdig „toekenningsbeschikkingen” doorsturen aan de SVB. Anders kan niet worden uitbetaald. Probleem: 60 procent van de gemeenten miste de deadline van 1 november. Duizenden budgetten dreigen weer te laat te worden betaald.

Bijna een jaar is het ministerie van Volksgezondheid bezig het pgb-probleem op te lossen. Een half jaar geleden kwamen alweer signalen dat het opnieuw mis kon gaan. En nu, een maand voor 2016, is het weer crisistijd.

Van Rijn voerde dit jaar een reeks felle debatten over de kwestie met de Tweede Kamer. Hij stelde twee „ketenregisseurs” aan, die het ingewikkelde systeem vlot moesten trekken. In oktober stuurden ze Van Rijn een alarmerende brief over de stand van zaken. Zomaar wat passages: „Een kwetsbaar proces.” „Geen sprake van een geoliede machinerie.” „Een onuitvoerbaar geheel waar de budgethouders en zorgverleners de dupe van zullen worden.” Het is mogelijk dat opnieuw „een prop in het systeem” ontstaat.

De verbanddoos kwam weer uit de kast. De SVB stelde personeel aan dat gemeenten fulltime moest helpen met correct aanleveren van informatie; de Vereniging van Nederlandse Gemeenten opende een loket waar ambtenaren terecht konden met vragen. De „ketenregisseurs” probeerden afspraken te maken met alle partijen, waaronder elk van de 400 gemeenten. Die afspraken worden echter steeds „verschillend geïnterpreteerd” schreef de regisseur een paar maanden geleden aan Van Rijn.

Softwarefalen, vorig jaar een belangrijk probleem, is niet overal opgelost. De SVB lijkt de computers op orde te hebben, maar dat geldt niet voor alle gemeenten. „Niet matchende ICT-systemen”, zijn volgens een woordvoerder van Lelystad de oorzaak dat ruim 300 goedkeuringen nog niet naar de SVB zijn gestuurd. In enkele grote gemeenten, schreef de ketenregisseur Van Rijn, moesten eerder dit jaar grote ICT-problemen worden opgelost.

Fraude

Misschien wel het ergste: door al dit gedoe heeft voorkomen van fraude een bijrol gekregen. Daar was het persoonsgebonden budget berucht om geworden. De praktijk was hier aanvankelijk gestoeld op vertrouwen in de aanvrager. Bleek achteraf echter fraude, dan was het geld vaak niet meer te verhalen. Zo maakten zich herhaaldelijk dubieuze bemiddelingsbureaus met pgb-geld uit de voeten. Om dit probleem aan te pakken, bedacht het ministerie, zouden patiënten hun geld niet meer vooraf krijgen. Zorgverleners zouden voortaan achteraf worden betaald. Eerst zou de rechtmatigheid van de aanvraag worden gecontroleerd.

Toen het vorig jaar misging, besloot Van Rijn die controle vooraf toch maar op te schorten. Eerst moesten de facturen worden betaald, en later zou wel worden bekeken of er fraudeurs tussen zaten, of zorgverleners die vanwege slechte zorg helemaal niet betaald zouden moeten worden.

Zo kon het gebeuren dat begin dit jaar 40.000 budgetten zonder controle vooraf werden uitgegeven. Die controleachterstand zou per 1 mei zijn verdwenen, beloofde de staatssecretaris. Dat lukte niet. Van Rijn meldde de Tweede Kamer vorige week dat nog altijd ongeveer 4.500 budgetten controle behoeven. En het heeft ook geen haast meer. Verwerken van informatie die gemeenten de SVB moeten sturen, heeft nu „prioriteit boven het volledig afronden van herstel”, schreef de staatssecretaris.

En nu lopen de zenuwen weer op. Een SVB-woordvoerder zegt dat uitbetaling „niet gegarandeerd” is als gemeenten informatie niet op tijd verzenden. Extra complicatie: patiënten moeten na gemeentelijke instemming hun contracten met zorgverleners ook naar de SVB sturen. Daar hebben veel mensen nauwelijks nog tijd voor, aldus de SVB.

Verontrust

Per Saldo, belangenbehartiger van mensen met een pgb, krijgt verontruste telefoontjes van patiënten die nog niets hoorden over hun pgb voor volgend jaar. De vereniging maakt zich „grote zorgen” en neemt „maatregelen” om patiënten te helpen als het systeem toch weer vastloopt. Een woordvoerder: „Het mag niet gebeuren dat mensen weer op hun geld moeten wachten.”

Van Rijn blijft intussen tegen de weeffout in de huidige pgb-opzet aankijken. Toen het rijk de uitvoering overhevelde naar vierhonderd individuele gemeenten, maakte de bewindsman zich afhankelijk van vierhonderd interpretaties en systemen. De verantwoordelijkheid is hij wel blijven dragen. Tegen die achtergrond geldt de terugkeer van #pgbalarm ook nadrukkelijk als een waarschuwing voor hem.