Besef dat het eigenlijk bendes zijn

IS leek een nieuwe fase in te luiden. Een terreurbeweging die zich ‘staat’ noemde en serieus territorium verwierf, brak met het gebruikelijke hit and run-karakter van terrorisme. Maar ze doet niets om een geregelde samenleving op te bouwen. Wat uit het zogenaamde kalifaat naar buiten komt, wijst op een gezagsvacuüm waarbinnen het recht van de sterkste heerst, en ongebreidelde maar stiekeme lustbevrediging van losgeslagen jonge mannen: seks, sadisme, drank en sigaretten in een orgie van moord, roof, marteling en verkrachting.

Daarmee lijkt IS precies op de roversbenden die eeuwen geleden in en buiten Europa huishielden. Los-vaste groepen van misfits en misdadigers, met eigen wetten en gebruiken, die leefden van roof, plundering en afpersing. Benden als de Caraïbische piraten, die er op afgelegen eilandjes soms complete vrijstaten op na hielden.

Toen in Europa na 1790 massale conscriptielegers de oude huurlingenkorpsen vervingen, gleden veel getraumatiseerde, berooide ex-soldaten af naar de criminaliteit. Tegelijkertijd werden staten sterker en hechter en werd het platteland verder ontsloten, zodat het speelveld voor struikroverbendes snel kromp.

Na 1820 kwam er bovendien concurrentie van organisaties als het Nederlandse KNIL en het Franse vreemdelingenlegioen, die werkten als gestructureerde opvang voor ontsporende veteranen en ongezeglijke avontuurlijke jongens.

In het nauwelijks ontsloten, wetteloze westen van Amerika vond massale bendevorming plaats na het einde van de Burgeroorlog in 1865. Aan de hellevaart van tienduizenden soldaten die getraumatiseerd uit die geweldsorgie kwamen, dankt de wereld het later door Hollywood geromantiseerde Wilde Westen.

IS is zo’n ouderwetse bende met een eigen, apocalyptisch gedachtegoed, die floreert in een gedesorganiseerde regio. Gekrenkte officieren van Saddam maken de dienst uit. Zij willen hun positie terug, en wraak op wie hun carrière hielp fnuiken.

Het voetvolk zijn jonge psychopaten en maatschappelijke misfits, ontwortelde veteranen, avonturiers en wat door oprechte godsdienstwaanzin gedreven dwaallichten. Men wil geen lid worden van de gemeenschap van staten, maar schermt met de ondergang van Rome, het uitroeien van de ongelovigen en wereldheerschappij. Onzin natuurlijk, maar een mooie worst om volgelingen mee zoet te houden. Daartoe dienen ook de wrede executies en het schokkende iconoclasme.

IS zal de weg gaan van de zeventiende-eeuwse piratennesten. De beweging zal bij gebrek aan perspectief uiteindelijk verlopen zoals ook een sprinkhanenplaag uiteindelijk verwaait en wegsterft. Maar in de tussentijd kan zij nog enorm veel onheil stichten.