Deze 33 mensen kregen levenslang

Wat ze gemeen hebben? Het zijn moordenaars, alle drieëndertig. Zoveel mensen zitten nu in Nederland vast met een onherroepelijke veroordeling tot levenslang: meer dan ooit.

Deze kamer is bedoeld voor Bezoek Zonder Toezicht. In minder officiële termen: de ‘wipkamer’. Foto Tryntsje Nauta

Klik met je muis op de streepjes.

Bron: Stichting Forum Levenslang, Anker & Anker Strafrechtadvocaten, ministerie van Veiligheid & Justitie

Maar is dat wel humaan?

Naast de 33 tot levenslang veroordeelden lopen er nog zeven beroepszaken van recentelijk veroordeelden, bevestigt het ministerie van Veiligheid en Justitie. Maar is een levenslange celstraf wel humaan? Niet volgens de rechtbank in Assen, zo bleek dinsdag. De eis van levenslang tegen de broers Admilson (31) en Marcos R. (30), wegens drie roofmoorden in Drenthe, werd niet ingewilligd. Levenslang staat „op gespannen voet” met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, oordeelde de rechtbank: veroordeelden hebben recht op hoop.

En die is er niet als je in Nederland tot levenslang veroordeeld bent. „Levenslang betekent hier levenslang”, zegt Wiene van Hattum, voorzitter van de stichting Forum Levenslang. „Terugkeer in de samenleving is daar geen onderdeel van. Formeel kun je kans maken op gratie, maar in de praktijk wordt zo’n verzoek nooit ingewilligd. Ja, tenzij je nog maar twee weken te leven hebt.”

Ze doelt op de terminaal zieke Ahmed C., die in 2009 gratie kreeg om zijn laatste weken met zijn gezin door te brengen. De laatste voor Ahmed C. die in Nederland gratie ontving, was seriemoordenaar Hans van Z. Na 19 jaar werd hij niet meer gevaarlijk geacht. Dit was in 1986.

Tough on crime

Vroeger was dat wel anders. Tot 1970 kwam het leeuwendeel van de tot levenslang veroordeelden vrij omdat gratie werd verleend. Na 1970 is dat slechts drie keer voorgekomen, terwijl het aantal levenslange straffen enorm steeg.

Met name vanaf 2001 is er een flinke piek in het aantal levenslangveroordelingen. De verklaring? „Lastig”, zegt Van Hattum. „Ik zie toch een verband met de opkomst van Geert Wilders, een soort tough on crime-mentaliteit.”

Dit jaar werd vier keer levenslang opgelegd: één veroordeelde pleegde zelfmoord, een ging in cassatie, twee gingen in beroep. In Nederland is geen sprake van een tussentijdse toets, zoals die bestaat in buurlanden. In Duitsland wordt levenslang na vijftien jaar getoetst. Critici van het Nederlandse beleid pleiten daar ook voor.

In de Nederlandse geschiedenis is één persoon ooit veroordeeld tot twee keer levenslang, zo blijkt uit een overzicht door strafrechtadvocaten Anker & Anker. Dat was de huisarts John O., ook wel ‘de gifmenger van Berkel’. In 1954 werd hij veroordeeld voor het vergiftigen van zijn vrouw. In 1958 deed hij hetzelfde met zijn celgenoot, met een dodelijke dosis cyaankali. In 1975 ontving hij gratie.