Verzet gemeenten tegen taaleis bijstand

Vanaf 1 januari moeten mensen in de bijstand Nederlands spreken, anders krijgen ze geen uitkering.

Dictee tijdens een inburgeringscursus in Den Haag.

„Light.” „Ultralight.” In drie van de vier grote steden wordt per 1 januari wel voldaan aan de nieuwe en strengere taaleisen voor bijstandsgerechtigden, maar zo minimaal dat het nét geen obstructie van het kabinetsbeleid is.

De Haagse wethouder Rabin Baldewsingh (PvdA) gaat de wet naar eigen zeggen „light” uitvoeren. De Amsterdamse Arjan Vliegenthart (SP) zelfs „ultralight”. In Utrecht heeft het college van burgemeester en wethouders gisteren vastgesteld dat ze, net als in Amsterdam en Den Haag, de verplichte taalcursussen alleen gaan aanbieden in het kader van bestaande reïntegratietrajecten van werklozen. „Zonder onnodige extra bureaucratie”, zegt de Haagse wethouder Baldewsingh. In Rotterdam informeert het college de gemeenteraad pas medio december.

Per 1 januari worden alle nieuwe uitkeringstrekkers gebonden aan een taaleis. Zij moeten op vijf vaardigheden (spreekvaardigheid, luistervaardigheid, gespreksvaardigheid, schrijfvaardigheid en leesvaardigheid) niveau 1F behalen – een niveau dat vergelijkbaar is met het eindniveau taalvaardigheid van de basisschool en met het niveau van het inburgeringsexamen.

Het kabinet heeft de gemeenten opgedragen ervoor te zorgen dat alle bijstandsgerechtigden dit niveau hebben. Dat betekent dat ze een taaltoets moeten afnemen en cursussen organiseren. Dat vergt een forse inspanning voor uitvoering en handhaving. Maar daarvoor heeft staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, PvdA) volgens haar Haagse partijgenoot Baldewsingh „geen pingping” uitgetrokken. „De regering heeft landelijk slechts vijf miljoen uitgetrokken voor de handhaving. Daarmee kiepert ze het probleem over de schutting van gemeenten”, zegt de Amsterdamse wethouder Vliegenthart.

„We zoeken de randen van de wet op”, zegt Vliegenthart. De wet schrijft namelijk voor dat álle nieuwe bijstandstrekkers bij de gemeente moeten langskomen om hun taalvaardigheid aan te tonen. Op straffe van een korting op hun uitkering. „Daar zal Amsterdam niet op gaan handhaven”, aldus Vliegenthart.

Rotterdam lijkt wel van plan dit onderdeel van de nieuwe regels te willen handhaven, blijkens de informatie die de gemeente op haar website verstrekt: „Wanneer u zich niet inspant om uw Nederlands te verbeteren, kan de gemeente uw uitkering korten. Met 20% in de eerste 6 maanden. Met 40% voor de volgende 6 maanden. En na 1 jaar kan dit met 100%.”

 

Tegenprestatie

Niet alleen het gebrek aan rijksmiddelen zit de Amsterdamse SP’er Vliegenthart dwars. Er zit achter de rijksregels volgens hem „ook een beeld van de bijstandsgerechtigde die eigenlijk niet wíl werken”.

Vliegenthart ziet een parallel met de al even verplichte, zogenoemde ‘tegenprestatie’ die bijstandsgerechtigden geacht worden te leveren voor hun uitkering. „Onze interpretatie van de tegenprestatie komt erop neer dat wij zeggen: zoeken naar werk is de tegenprestatie die u levert voor de bijstandsuitkering die u krijgt. Wij laten geen mensen de straat vegen bij wijze van tegenprestatie.” De Inspectie Sociale Zaken van het ministerie „betwijfelt” volgens Vliegenthart of die interpretatie wel strookt met de wet.