Toenadering met Rusland doorkruist

De NAVO pleit voor kalmte. Het zal vooral van Erdogan en Poetin afhangen of de zaak na het grensincident van gisteren escaleert.

Volgens Habertürk TV is dit de crashsite bij de Syrische grens waar gisteren een Russische straaljager neerstortte nadat die was beschoten door Turkije.

Het schot waarmee een Turkse F-16 gisteren bij de Syrische grens een Russisch gevechtsvliegtuig neerhaalde, was niet alleen een gevaarlijke escalatie van het conflict in en rond Syrië. Het zette ook de relatie op scherp tussen Rusland en de NAVO, het westerse bondgenootschap waarvan Turkije al meer dan zestig jaar lid is. Het doorkruiste bovendien de prille diplomatieke toenadering tussen Rusland en het Westen over de aanpak van het conflict in Syrië en de strijd tegen Islamitische Staat.

De komende dagen zal het vooral van de presidenten Poetin van Rusland en Erdogan van Turkije afhangen of ze de kwestie verder laten escaleren dan wel de schade weten te beperken. De eerste reactie van Poetin was hard: hij liet geen moment de mogelijkheid open dat bij het neerschieten van de Su-24 sprake was geweest van een pijnlijk misverstand of een vergissing van een van beide landen. Hij sprak meteen resoluut de verklaring van Ankara tegen dat het toestel het Turkse luchtruim had geschonden. Hij zei dat Turkije Rusland „in de rug gestoken” had, „handlanger van terroristen” was en „ernstige gevolgen” kon verwachten.

Pijnlijk voor Poetin

Voor Poetin moet het een vernederende tegenslag zijn geweest. Niet alleen wegens het verlies van het gevechtsvliegtuig en de twee bemanningsleden die, toen ze zich per parachute in veiligheid probeerden te stellen, vanaf de grond werden beschoten door leden van een Syrische militie. Maar ook omdat dit verlies nog geen vier weken komt nadat een Russisch verkeersvliegtuig met 224 mensen aan boord boven de Sinaï neerstortte door een bom, vermoedelijk van Islamitische Staat. Opnieuw bleek gisteren dat de Russische inmenging in Syrië voor Rusland niet zonder risico’s is.

Pijnlijk voor Poetin ook is dat hij net succes leek te hebben bij zijn pogingen door het Westen te worden geaccepteerd als gesprekspartner over Syrië. Sinds de terreuraanslagen op 13 november in Parijs spant de Franse president Hollande zich in om een brede coalitie te smeden voor de strijd tegen IS. Na zijn bezoek aan president Obama reist Hollande morgen naar Moskou, om ook van Poetin steun te vragen. Voor de Russische president is dat een belangrijk teken dat hij op het wereldtoneel weer volop meedoet, na de pogingen van westerse landen om Rusland te straffen voor de militaire interventie in Oekraïne en de annexatie van de Krim. Een botsing met de NAVO over de confrontatie van gisteren met Turkije zou Rusland dus slecht uitkomen.

Op verzoek van Turkije kwam de NAVO gisteren in spoedzitting bijeen – alsof wij een Turks vliegtuig hebben neergehaald in plaats van andersom, zei Poetin honend. Na afloop deed secretaris-generaal Stoltenberg van de NAVO zijn best olie op de golven te gieten. Hij zei weliswaar dat andere bondgenoten de Turkse versie van de gebeurtenissen hadden bevestigd – en dus dat Rusland het Turkse luchtruim ondanks herhaalde waarschuwingen had geschonden. En hij sprak nog eens zijn zorg uit over de militaire activiteiten van Rusland bij de grenzen van de NAVO. Maar hij riep ook op tot kalmte en tot gesprekken tussen Ankara en Moskou. Steun voor lidstaat Turkije dus, maar geen steun voor een oplaaiend conflict met Rusland.

In Washington lieten ook de presidenten Obama en Hollande zich bij een gezamenlijke persconferentie door het incident niet van de wijs brengen. Ze onderstreepten het recht van Turkije zijn grenzen te verdedigen. Maar Hollande houdt vast aan zijn plan naar Moskou te reizen. Of hij daar veel steun zal vinden voor de strijd tegen IS blijft de vraag, want Rusland heeft een andere prioriteit in Syrië: het overeind houden van het regime van president Assad.