Onderzoek naar ADHD-medicijn is slecht gedaan

Het is onduidelijk hoe goed het meest gebruikte ADHD-medicijn werkt. Ongeveer 135.000 Nederlandse kinderen slikken het.

Wetenschappelijk onderzoek naar de werkzaamheid van methylfenidaat (Ritalin) rammelt, zodat het onduidelijk is hoe goed het middel werkt. Dit schrijven onderzoekers van de Cochrane Collaboration vandaag in het British Medical Journal. Methylfenidaat is het meestgebruikte medicijn voor kinderen met ADHD.

De vraag is of de voordelen opwegen tegen de nadelen. Artsen moeten daarom voorzichtig zijn bij het voorschrijven ervan, vinden de onderzoekers. De bijwerkingen die soms optreden zijn vooral slaap- en eetstoornissen.

De onderzoekers baseren zich op een analyse van 185 eerder uitgevoerde studies. Methylfenidaat (vooral bekend onder de merknamen Ritalin en Concerta) is de eerste keus voor de behandeling van ADHD en wordt daarom veel voorgeschreven. De auteurs van de nieuwe studie oordelen dat op basis van de bestaande studies niet kan worden geconcludeerd dat de voordelen van methylfenidaat opwegen tegen de nadelen.

In alle 185 gepubliceerde studies naar het effect van methylfenidaat bij kinderen en jongvolwassenen zagen de onderzoekers van Cochrane Collaboration wel iets wat de betrouwbaarheid van de conclusies aantastte. Daardoor staat niet onomstotelijk vast of de behandeling met dit medicijn het gewenste effect heeft (bijvoorbeeld een betere concentratie in de klas) en of het opweegt tegen de nadelen (met name slechter slapen en een verminderde eetlust).

„Als behandeling met methylfenidaat wordt overwogen”, schrijven de onderzoekers, „kunnen artsen het beter voor korte tijd voorschrijven en goed opletten op zowel werking als bijwerkingen. En ermee stoppen als er geen duidelijke verbetering is.”

„Niets nieuws”, reageert psychiater en ADHD-deskundige Sandra Kooij van PsyQ in Den Haag, „Artsen moeten immers altijd controleren of het middel bij een patiënt aanslaat en of het niet teveel bijwerkingen geeft.” Ze waarschuwt ervoor het kind niet met het badwater weg te gooien: „Methylfenidaat behoort tot de beste medicatie de we hebben. De ruim vijftig jaar ervaring die we er mee hebben bij kinderen en de twintig jaar bij volwassenen hebben behandelaars wel overtuigd dat het werkt. Dat hoeven we niet opeens overboord te zetten.”

De onderzoekers roepen op betere studies te doen, waarin methylfenidaat moet worden vergeleken met een zogeheten nocebo, een middel dat niets aan de ADHD-symptomen doet maar wel vergelijkbare bijwerkingen geeft. Zo’n opzet zou kunnen voorkomen dat de uitkomsten worden beïnvloed doordat artsen, deelnemende kinderen of hun ouders door de optredende bijwerkingen meteen weten of de kinderen een medicijn of een placebo slikken.

„Een goed idee”, vindt ook Kooij. „Als er zo’n onderzoek komt, wil ik zeker meedoen. Het kost wel veel geld en dat zal op een of andere manier door overheden en verzekeraars moeten worden opgebracht.”

In Nederland wordt methylfenidaat steeds vaker voorgeschreven. Volgens cijfers van het Zorginstituut slikten in 2014 bijna 100.000 jongens en ruim 36.000 meisjes onder de 25 jaar het. Ongeveer de helft gebruikte de duurdere capsules met een gereguleerde afgifte, waardoor de werking verlengd wordt en de dosering over de dag gelijkmatiger is. In totaal kregen in 2014 meer dan 200.000 mensen in Nederland geneesmiddelen voorgeschreven tegen ADHD, meestal methylfenidaat.