‘Nederland is het enige land waar asielzoekers niet op straat slapen’

Dat zei PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom vorige week tegen de NOS.

De aanleiding

Het kabinet denkt na over noodscenario’s voor het geval er de komende tijd echt geen bedden meer zijn voor asielzoekers. De politie is fel tegen de optie om mannen op straat te laten zwerven. Ook PvdA en VVD vinden het geen goed idee. „Dit is het slechtste scenario”, zei Samsom tegen de NOS. „We zijn het enige land in Europa waar dit niet hoeft, waar mensen niet op straat slapen, waar ze gewoon onderdak krijgen en wat mij betreft blijft dat zo.”

Waar is het op gebaseerd?

Een overzicht over de feitelijke opvang in de verschillende EU-lidstaten wordt niet bijgehouden, zegt een woordvoerder van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Wel zijn er natuurlijk de televisiebeelden van de chaotische vluchtelingenstromen in met name het zuidoosten van Europa. Dat ook landen in het noorden van Europa kampen met grote problemen, en aan asielzoekers soms geen behoorlijk onderdak kunnen bieden, blijkt uit een reeks krantenartikelen uit die landen, die een medewerker van Samsom toestuurt.

En, klopt het?

Afgelopen augustus kwamen uit Finland berichten over overvolle registratiecentra. In dezelfde maand hadden tientallen asielzoekers in Brussel even geen slaapplaats omdat de Dienst Vreemdelingenzaken overbelast raakte. Soortgelijke problemen waren er vorige maand in Berlijn. Een Zweedse krant meldde vorige week dat een groep van dertig mensen de nacht in de open lucht moest doorbrengen in Malmö, nadat zich binnen drie uur zeshonderd asielzoekers hadden gemeld.

Maar dat betreft allemaal incidenten, geen beleid. Een zegsman van Amnesty International in Zweden zegt dat zijn land geen asielzoekers met zakgeld de straat op stuurt, en dat hij er „behoorlijk zeker” van is dat dat in geen van de Scandinavische landen gebeurt. „Ik heb gehoord dat over dit soort creatieve oplossingen wordt nagedacht, maar niet hier”, beaamt een woordvoerder van de Deense Vluchtelingenraad. Ook in Duitsland worden alle asielzoekers in principe opgevangen, zegt een woordvoerder van het Rode Kruis in Berlijn. „Maar er zijn ook veel asielzoekers die zelf vertrekken uit de officiële centra en hun eigen weg gaan. We weten niet waar zij zich bevinden.”

Nederland is dus niet het enige land dat vasthoudt aan het uitgangspunt dat asielzoekers onderdak moeten krijgen, en dat ze niet (met geld) de straat op moeten worden gestuurd.

Iets anders is dat in de meeste landen de capaciteit uitgeput raakt en dat instanties naarstig zoeken naar alternatieven. In Zweden worden bijvoorbeeld gymnastieklokalen en kazernes ingericht, zegt de woordvoerder van Amnesty. En net als in Denemarken worden in Zweden tentenkampen opgezet. „Maar dat betekent nog niet dat je de mensen op straat laat slapen.”

In Nederland is de situatie niet veel anders. Honderden vluchtelingen demonstreerden vorige maand tegen de huns inziens slechte leefomstandigheden in het als noodopvang opgezette tentenkamp Heumensoord bij Nijmegen. Vorige week moesten de 500 bewoners van een tentenkamp in Zaanstad hun geïmproviseerde onderkomens tijdelijk inruilen voor een sportzaal wegens de najaarsstorm.

Conclusie

Uit Europese landen, ook recent uit Zweden, zijn incidenteel berichten verschenen over vluchtelingen die de nacht op straat moest doorbrengen omdat er tijdelijk geen opvang is of was. Dat is Nederland nog niet het geval geweest, en in die zin klopt de bewering van Samsom. Maar de suggestie dat Nederland als enige land streeft naar volledige opvang, is onjuist. Daarom beschouwen we de bewering als half waar.