Grote bezuiniging, kleine verzachting

Het geld is schaars op Justitie. En problemen zijn er volop.

Minister Van der Steur heeft de afgelopen tijd nog veel aan zijn begroting moeten sleutelen. Foto ANP / Bart Maat

Het kabinet heeft het geld overal vandaan gehaald: voortaan krijgt het ministerie van Veiligheid en Justitie jaarlijks 100 miljoen euro uit grote schikkingen, zoals die met de Rabobank wegens de affaire met de Libor-rente. Andere ministeries leggen samen 50 miljoen bij voor de justitiebegroting.   

In totaal krijgt minister Van der Steur (VVD) er structureel 250 miljoen euro bij. Plus eenmalig 60 miljoen volgend jaar, wegens het hoge aantal vluchtelingen. Vandaag en morgen debatteert de Tweede Kamer over zijn begroting.   

Het geld is een kleine verzachting van de grote bezuinigingsoperatie op Veiligheid en Justitie. In 2017 heeft het departement – ondanks dit extra geld – een miljard euro minder te besteden dan in 2015. Het budget daalt van 12,4 miljard naar 11,4 miljard euro.

 

Ministerie van Veiligheid en Justitie

Regeerakkoord half uitgevoerd
 
Inkomsten/Uitgaven
 
 
1.5 miljard
11.8 miljard
Bereikte doelen Dit moet er nog gebeuren Niet gelukt
Voor 16- tot 23-jarigen beter per persoon kunnen kiezen om iemand als minderjarige of volwassene te berechten. Verdachten eenvoudiger tot de rechtszitting in voorarrest kunnen houden. Een eigen bijdrageregeling voor gedetineerden invoeren
Verschillende maatregelen om geweld tegen hulpverleners aan te kunnen pakken.   Gedetineerden met goed gedrag meer bewegingsruimte en vervroegde invrijheidstelling laten verdienen
Het wordt mogelijk levenslang toezicht te houden op zeden- en geweldsdelinquenten.    

Voor de oppositie is het extraatje niet genoeg. Die zal in het debat meer investeringen eisen in recherche en rechtspraak. Toch is de kans klein dat de oppositie deze begroting gaat wegstemmen in de Eerste Kamer. Die dreiging was er eerst wel: de senaat riep Van der Steur vorige maand nog op om extra geld te regelen. Daar heeft de minister nu gehoor aan gegeven. Wegstemmen van de begroting voor komend jaar zou betekenen dat de begroting van dit jaar blijft gelden. Daarmee zou de oppositie dus gelijktijdig dat extra kwart miljard torpederen. 

Geld vinden blijkt lastig

Het kabinet wilde jaarlijks 34 miljoen euro vinden door de kosten om naar de rechter te stappen te verhogen. Maar hogere griffierechten raken de toegankelijkheid van de rechtspraak, vindt de Eerste Kamer. Geschrapt.  

Een vurige wens van de VVD, in het regeerakkoord opgenomen: gevangenen betalen mee aan hun detentie. Zou 7 miljoen euro per jaar opleveren. Punt van kritiek: als zij zich in de schulden steken, groeit de kans op recidive. Gaat niet door. 

Ook tegen het kabinetsvoornemen om te bezuinigen op de rechtsbijstand, voor mensen met lagere inkomens, is veel weerstand in de Eerste Kamer. Een commissie doet onderzoek. 

Politie: organisatie niet op orde en kennis schiet tekort

Het is een conclusie die keer op keer terugkeert: de politie kan de georganiseerde misdaad niet bijbenen. Die organiseert zich steeds sneller, internationaler en digitaler. Vooral op het gebied van cybercrime schiet de kennis tekort, schreef de politie deze week zelf in een ‘contourennota’ voor verbetering van de opsporing. Er is ook meer financieel-specialistische kennis nodig, om de groeiende vermenging tussen onder- en bovenwereld aan te pakken.

Intussen heeft de politie het druk genoeg met zichzelf: de reorganisatie tot één nationale politie duurt twee keer zo lang en kost twee keer meer dan gepland. De extra kosten voor de reorganisatie, 230 miljoen, komen uit de eigen reserves.

Hoeveel de politie er nu bij krijgt is onduidelijk. Er is 120 miljoen euro gereserveerd, maar een deel is bedoeld om mogelijke aanpassing van de bezuinigingen op de rechtsbijstand op te vangen. Van der Steur heeft uit dit potje ook geld nodig voor de nieuwe politie-cao waarover hij nog onderhandelt. Hij wil niet prijsgeven hoeveel hij daarvoor reserveert. Zo is onduidelijk hoeveel er overblijft voor investeringen in de kwaliteit van de opsporing.  

Een bezuiniging die onmogelijk blijkt

Het Openbaar Ministerie (OM) moet de komende jaren ruim 100 miljoen euro bezuinigen. Een onmogelijke opgave, rapporteerde adviesbureau De Galan in september. Tenzij het OM daar meer tijd voor krijgt. Maar ook dat kost geld.

Het rapport beschreef dat het OM al zwaar wordt belast, mede door de reorganisatie bij de nationale politie. Het „kwaliteitsniveau van de processen-verbaal” staat onder druk, waardoor het Openbaar Ministerie veel werk moet overdoen. 

Voor de zekerheid vroeg Van der Steur een second opinion bij ABDTOPConsult, onderdeel van de overheid. Dat concludeerde dat het Openbaar Ministerie tot en met 2018 in totaal 19 miljoen euro minder kan bezuinigen dan de minister had gewild. Het OM krijgt er nu 15 miljoen euro van hem bij.

De rechters willen hun rechtbanken niet kwijt

Rechters houden niet van demonstreren. Dus als ze dat toch doen, is er iets aan de hand. Onlangs trokken ze samen op tegen een plan van hun koepelorganisatie, de Raad voor de Rechtspraak. Die was voornemens zeven kleinere rechtbanken, onder meer die in Almelo en Lelystad, te reduceren tot een soort dependances waar alleen nog eenvoudiger zaken zouden worden behandeld. Een fundamentele fout, vinden rechters: rechtspraak moet dichtbij de burgers blijven. Ook fysiek. 

De Raad voor de Rechtspraak, die over de gerechtelijke organisatie gaat, spreekt van een „pijnlijke keuze”. Voorzitter Frits Bakker schreef dat vorige week aan de minister. In de brief klinkt wanhoop door: „De rechtspraak moet tegelijkertijd moderniseren (digitaliseren), investeren in kwaliteit, de werkdruk aanpakken en tegemoetkomen aan de vraag van de regering om fors te bezuinigen.” Kortom: we moeten al zoveel.

Volgens Bakker is er 50 miljoen euro nodig om de rechtbanken volledig functionerend te houden. Dat is ook het bedrag dat SP, D66 en CDA vandaag aan Van der Steur vragen. De minister heeft 20 miljoen gereserveerd.