‘Er kunnen meerdere versies opduiken’

Wat ging aan het neerhalen van de Su-24 vooraf? Geen echt luchtgevecht, volgens oud-jachtvlieger Dick Berlijn.

Een Russische SU-24 stijgt op. Een zelfde type gevechtsvliegtuig werd gisteren neergehaald door Turkije. Foto Vladimir Isachenkov/AP

De Russische Su-24 die gisterochtend boven Turks-Syrisch grensgebied vloog, was een gemakkelijk doelwit. De Su-24’s, die sinds 1971 in productie zijn, zijn aanzienlijk minder wendbaar en minder zwaar bewapend dan de F-16’s. De Turkse F-16’s die de Su-24 in het vizier hadden, zijn juist gemaakt voor het voeren van luchtgevechten. Ze beschikken over raketten die vijandelijke vliegtuigen op een afstand van desnoods 20 à 25 kilometer kunnen raken.

Een van die F-16’s haalde gisterochtend de Russische Su-24 neer. Het toestel kwam neer bij het Syrische grensdorp Yamadi, 40 kilometer van de Syrische havenstad Latakia. De Russische vliegtuigen zijn vooral bedoeld voor precisiebombardementen. Daarbij is ‘precisie’ een relatief begrip. Su-24’s maakten veel burgerslachtoffers tijdens de Russische bombardementen op Afghanistan in de jaren tachtig.

Waarschuwingen

Wat ging aan de beschieting vooraf? „De Turken zeggen dat ze het Russische toestel meerdere keren, tien keer zelfs, hebben gewaarschuwd en daarna hebben neergehaald”, zegt Dick Berlijn, oud-jachtvlieger en voormalig commandant der strijdkrachten. „Ze maken op geen enkele manier melding van een echt luchtgevecht tussen beide vliegtuigen.”

Wel gaat Berlijn ervan uit dat de vliegers van beide vliegtuigen elkaars toestellen hebben gezien voordat de raket werd afgeschoten. Daardoor wisten de Turken zeker dat het om de Russische Su-24 ging. „Dat zou conform de gevechtsinstructies zijn voor dit soort situaties”, zegt Berlijn. Helemaal zeker is het echter niet. De gebruikte, radargeleide raket was waarschijnlijk van een type dat juist gebruikt wordt voor doelwitten die buiten zicht (‘beyond visual range’) kunnen worden geraakt.

Het kan zowel een Turkse commandopost op de grond als de piloot van de Turkse F-16 zijn geweest die de Russen heeft gewaarschuwd terug te gaan. „Misschien heeft de F-16 eerst nog enkele waarschuwingsschoten gelost”, aldus Berlijn.

Het staat voor Berlijn vast dat het een Turkse beslissing was om de Su-24 neer te schieten, en niet een NAVO-beslissing. Weliswaar is de Turkse commandostructuur geïntegreerd in die van de NAVO, toch heeft Ankara deze beslissing zelf genomen. „Hier was geen sprake van een NAVO-operatie, maar van een Turkse beslissing om het Turkse luchtruim te beschermen”, aldus Berlijn.

De Russen zeiden gisteren dat hun toestel gewoon in Syrië vloog, en niet in Turks luchtruim zoals Ankara beweert. Een kaart van The Aviationist – een gezaghebbende website voor militair vliegverkeer – toont een kleine uitstulping van Turks grondgebied in Syrië. Over dat stukje land zou het Russische vliegtuig zijn gevlogen – een kwestie van luttele seconden. Berlijn waarschuwt echter voor het trekken van snelle conclusies. „Er kunnen meerdere kaarten opduiken met verschillende versies van de vliegroute”, zegt hij.

Er zijn op z’n minst drie verschillende manieren voor een vliegtuig en zijn piloot om de positie te bepalen. Zo is er het navigatiesysteem dat wordt geladen met satellietgegevens; zoiets als een tomtom. Dan zijn er grondbakens langs de grenslijn waarmee de radar van een passerend vliegtuig contact kan maken. Ten slotte is er het Russisch militair grondstation dat via een eigen radarsysteem de piloot kan vertellen waar het zich bevindt. De gesprekken tussen station en piloot worden, voor zover bekend, opgenomen.

Langste seconde

Het neerhalen van een vijandelijk vliegtuig is een ingrijpende ervaring. Dat blijkt uit de getuigenissen van de enige F-16-vlieger van de Nederlandse luchtmacht die daar ervaring mee heeft. Peter Tankink, inmiddels kolonel, schoot in 1999 een MiG neer van de Joegoslavische luchtmacht, boven Kosovo. In interviews vertelde Tankink over zijn ervaring. De seconde die verstrijkt tussen het indrukken van de lanceerknop voor de raket, en het daadwerkelijk zien vertrekken van die raket, beschreef hij ooit als een van de langste in zijn leven.

    • Kees Versteegh