Wat gebeurt er nu echt met dat geld?

Een feitelijk, neutraal oordeel over de begroting. Minister Ploumen kreeg het. Viel dat haar PvdA even tegen.

Minister Ploumen bezoekt vluchtelingen in Irak, 2014. Aan hun opvang betaalt haar ministerie mee.

Dit was nou precies níét de bedoeling: dat een objectieve beschouwing van het begrotingsproces onderwerp werd van politiek geruzie. Al tijden probeert VVD-parlementariër Pieter Duisenberg de Tweede Kamer te bewegen meer boekhoudkundig naar het beleid van de regering te kijken. Wat zijn de doelstellingen van de minister? Wat kost dat? En vooral: wat komt ervan terecht? 

In zijn eigen commissie Onderwijs kreeg hij dat al gedaan. Daarin doen sinds 2013 twee Kamerleden onafhankelijk vooronderzoek naar begroting en jaarverslag van het ministerie van OCW. Om deze structurele controle politiek neutraal te houden, kiest de commissie steeds één rapporteur van de regeringspartijen en één van de oppositie. Zij moeten bouwstenen aandragen voor het debat.

Onlangs besloot de Kamercommissie Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking de ‘methode-Duisenberg’ over te nemen. De eerste rapporteurs: Joost Taverne van coalitiepartij VVD en oppositielid Eric Smaling (SP). Nog voor hun stuk gisteravond in een openbaar overleg met minister Ploumen (PvdA) werd gedeeld, ontstond er gedoe.

‘Cijferfetisjime’

Enkele bevindingen van Taverne en Smaling stonden gisterochtend al in de Volkskrant. Daarna werd het hele rapport maar vrijgegeven. Dat liegt er niet om. De Tweede Kamer blijkt niet of nauwelijks in staat de 4,1 miljard euro ontwikkelingsgeld goed te volgen. De begroting geeft „geen goede basis” om te „beoordelen of beloofde prestaties zijn geleverd, doelen zijn gerealiseerd, en veronderstelde effecten zijn bereikt.” De nadruk ligt daarentegen „sterk op de omvang en verdeling van geldstromen, niet op te leveren prestatie en te bereiken effecten.” Zulke kritiek kwam eerder van de Algemene Rekenkamer.

De begrotingsrapportage viel slecht bij de PvdA, de partij van Ploumen. Tijdens een besloten bespreking in de Kamercommissie, twee weken geleden, maakte PvdA’er Roelof van Laar bezwaar tegen de harde conclusies. „Om toch breed draagvlak te krijgen hebben we besloten niet alle aanbevelingen in het openbaar te bespreken”, zegt rapporteur Taverne. „We willen niet dat deze werkwijze bij gebrek aan steun al na de eerste keer zou sneuvelen.”

Tijdens de behandeling van het rapport in de Tweede Kamer keerde Van Laar zich gisteravond tegen „de accountantsmethode” en het „cijferfetisjisme”. Dat kan volgens hem leiden tot „perverse effecten”, waarbij wordt gekozen voor makkelijke projecten om doelen te halen.

Minister Ploumen bestreed dat er ongecontroleerd geld wordt uitgegeven. Tijdens het debat pakte zij demonstratief een grote doos uit met diverse evaluatie- en onderzoeksrapporten die naar de Kamer waren gestuurd. Maar zij beloofde haar begroting meer inzichtelijk te maken. „Het ligt er allemaal, het is een kwestie van anders ordenen.”

Voor de zekerheid dienden beide rapporteurs met steun van de hele Kamer, uitgezonderd de PvdA, moties in die de minister opriepen de transparantie in haar begroting te verbeteren. Ploumen noemde ze overbodig.

Volgens Pieter Duisenberg bewijst het kritische rapport over ontwikkelingssamenwerking dat zijn controlesysteem werkt. „Een feitelijke, apolitieke rapportage is toch waar dualisme om moet gaan. Het maakt de parlementaire controle van de regering sterker. Als je daar moeite mee hebt, zeg ik: don’t shoot the messenger.”