Spookstad Brussel: heeft het zin?

Uit angst voor een aanslag werd Brussel platgelegd. Deskundigen tonen begrip voor de drastische maatregel.

Verlaten schoolpleinen, terrassen en stations in Brussel gisteren.

Brussel is tot woensdag een spookstad. De metro rijdt niet, schoolkinderen zitten thuis en veel winkels houden de rolluiken omlaag. Beelden van militairen voor Manneken Pis gaan de wereld rond.

En dan? Wat als de terreurverdachte Salah Abdeslam voor die tijd niet wordt gepakt? Wat is er dan veranderd? Met wat voor gevoel zullen Brusselaars dan in de metro stappen, hun kinderen naar school brengen?

Waren dit verstandige maatregelen om veel groter leed te voorkomen? Of hebben de terroristen al gewonnen zonder een schot te lossen? De Belgische premier Charles Michel verdedigde het platleggen van Brussel door te zeggen dat hij vreesde voor „een aanval zoals in Parijs”. Op meerdere plaatsen tegelijk dus. Bij huiszoekingen in Brussel en Luik werden gisteren vijf mensen gearresteerd. Zondag verrichte de politie ook al arrestaties, waardoor nu 21 verdachten vastzitten. Volgens persbureau Belga, dat zich baseert op anonieme bronnen, zijn ze allemaal op de een of andere manier aan Abdeslam gelinkt.

Veel meer dan dit weten we niet. Voorlopig volgen ook geen nadere inlichtingen, zo maakte de Belgische justitie gisteren bekend.

We vroegen drie terreurdeskundigen wat zij van de Belgische maatregelen vinden. Een hoofdstad platleggen, het is een drastische maatregel. Maar heeft het zin? En wat betekent het dat die maatregelen woensdag deels worden opgeheven als aan de terreurdreiging niets is veranderd?

 

Brice De Ruyver, hoogleraar strafrecht en terrorisme,   Universiteit Gent

Vindt u het stilleggen van het openbare leven in Brussel verdedigbaar?
„We moeten het vertrouwen geven aan de mensen die hier met kennis van zaken over beslissen. Ik heb er het volste vertrouwen in dat ze hier met de beste bedoelingen toe hebben besloten.”

De metro’s rijden tot woensdag niet. Veel treinen en bussen wel. Zijn metro’s extra aantrekkelijk als doelwit?
„Ze zijn moeilijk te beveiligen en als je ziet hoeveel mensen er met de Brusselse metro reizen, dan maakt dat ze begeerd als doelwit. Want daar lijkt het toch om te gaan. Zo veel mogelijk slachtoffers maken onder mensen die er niets mee te maken hebben. Ik sluit overigens niet uit dat een deel van de bussen niet rijdt omdat sommige chauffeurs het niet meer zien zitten om in Brussel te rijden.”

Als Brussel is stilgelegd kan een terrorist toch zo naar Antwerpen of elders reizen om daar een aanslag op een mensenmenigte te plegen. Waarom gelden deze maatregelen alleen voor Brussel?
„Als dat zo is beslist, zijn er kennelijk aanwijzingen dat de dreiging alleen voor Brussel geldt. Sorry, maar meer kan ik er ook niet over zeggen.”

Hoe kunnen de autoriteiten de situatie straks weer normaliseren als Abdeslam niet is gearresteerd?
„Ik heb zeker niet het idee dat het alleen om hem gaat. Er zijn niet voor niets alleen op zondag al 16 aanhoudingen verricht.”

Hebben de terroristen met deze ontwrichting van het dagelijks leven eigenlijk niet al gewonnen?
„Nee, dat vind ik echt niet. Laten we het zo zeggen: qua resultaat is dit voor hen veel te weinig.”

Bibi van Ginkel, ‘senior research fellow’  bij Instituut Clingendael

Vindt u het stilleggen van het openbare leven in Brussel verdedigbaar?
„Dit zijn extreme maatregelen in extreme tijden. Ik ga ervan uit dat de Belgische autoriteiten dit doen omdat het de enige manier is om de boel onder controle te houden. Het afkondigen van het hoogste dreigingsniveau, zoals nu is gebeurd, kan alleen bij concrete aanwijzingen voor aanslagen.”

De metro’s rijden niet tot woensdag. Veel treinen en bussen wel. Zijn metro’s extra aantrekkelijk als doelwit?
„Wellicht is ook deze beslissing gebaseerd op heel specifieke informatie, maar een uitgebreid metrostelsel is natuurlijk sowieso  lastig te beveiligen.”

Als Brussel is stilgelegd kan een terrorist toch zo naar Antwerpen of elders reizen om daar een aanslag op een mensenmenigte te plegen. Waarom gelden deze maatregelen alleen voor Brussel?
„Ook hier geldt weer dat er kennelijk specifieke informatie is die op Brussel wijst. De dreiging kan van uur tot uur veranderen. Wellicht zijn de Belgische inlichtingendiensten er toch in geslaagd om te infiltreren bij salafisten, of spelen mensen in hun omgeving uit zichzelf informatie door.”

Hoe kunnen de autoriteiten de situatie straks weer normaliseren zonder dat Abdeslam is gearresteerd?
„Een potentiële dader moet ook de mogelijkheden hebben om zijn terreurdaad uit te voeren. Als je weet dat hij niet meer aan de wapens voor een aanslag kan komen, kan het dreigingsniveau naar beneden.Tot die tijd zullen de autoriteiten deze situatie moeten handhaven, hoe extreem dat ook is.”

Hebben de terroristen met deze ontwrichting van het dagelijks leven niet al gewonnen?
„Die overwinning wil je ze natuurlijk niet gunnen. Daarom ga ik er ook van uit dat de Belgische autoriteiten terughoudend zijn met dit soort maatregelen. Kennelijk zijn de verdachten veel ergere dingen van plan die deze situatie rechtvaardigen.”

 

Paul Mulder, voormalig inlichtingenofficier bij de MIVD

Vindt u het stilleggen van het openbare leven in Brussel verdedigbaar?
„Ja. Kennelijk hebben de Belgen concrete aanwijzingen voor aanslagen met wapens en explosieven. Het is bekend dat meerdere aanslagplegers in Parijs afkomstig waren uit Brussel. Dan is het logisch dat iemand die nog op de vlucht is daarnaartoe terugkeert. Er bestaat ook nog zoiets als de ‘dertiendagenregel’. Het is wetenschappelijk bewezen dat personen die al geradicaliseerd zijn in de dagen na een aanslag zo geprikkeld kunnen raken, bijvoorbeeld doordat ze hun broeders op televisie zien, dat ze zelf ook tot aanslagen overgaan. Aanslagen vinden vaak plaats in de woonomgeving van de daders, dus zo  gek is het niet dat in Brussel nu het hoogste terreuralarm is afgekondigd.”

De metro’s rijden niet tot woensdag. Veel treinen en bussen wel. Zijn metro’s extra aantrekkelijk als doelwit?
„Een metro is moeilijk te beveiligen, maar daar komt bij dat een explosie in een metrobuis extra veel slachtoffers veroorzaakt, omdat de luchtdruk nergens heen kan.”

Als Brussel is stilgelegd kan een terrorist toch zo naar Antwerpen of elders reizen om daar een aanslag op een mensenmenigte te plegen. Waarom gelden deze maatregelen alleen voor Brussel?
„Zoals gezegd komt de dreiging specifiek uit Brussel. Waarschijnlijk proberen de autoriteiten daar nu iedereen van de straat te halen die een gevaar kan vormen. Door deze mensen te verhoren verzamelen ze mogelijk nieuwe informatie. Het is goed mogelijk dat die voortvluchtige Abdeslam in zijn eentje weinig schade kan aanrichten. Als aangehouden personen weer moeten worden vrijgelaten, moet je ze goed blijven volgen. Zo kan de situatie misschien langzaam  weer worden genormaliseerd.”

Hebben de terroristen met deze ontwrichting van het dagelijks leven niet al gewonnen?
„Nee, je moet nooit toegeven, je moet blijven doorvechten.”