‘Sluiting kolencentrales kost 10 euro per gezin’

Dat schreven 64 hoogleraren gisteren in een oproep tot sluiting van de kolencentrales.

De aanleiding

Een proefballonnetje in de aanloop naar de klimaattop in Parijs, maar wel eentje waar 64 ter zake kundige hoogleraren hun handtekening onder hebben gezet. Gisteren publiceerde Trouw op de voorpagina over een oproep van deze groep van 64, om álle kolencentrales in Nederland te sluiten – en dan graag sneller dan al het plan is, namelijk vóór 2020. In de aanloop naar ‘Parijs’ zou dat een ferme stap zijn naar een lagere uitstoot van CO2, betogen ze.

De kosten zouden ‘te overzien’ zijn, vinden de hoogleraren: als gevolg van de sluiting van de kolencentrales stijgt de energierekening zo’n 10 euro per gezin. Klopt dat?

Waar is het op gebaseerd?

Die cijfers baseren de briefschrijvers, onder leiding van hoogleraar transitiemanagement Jan Rotmans, op recente berekeningen van het ECN, het Energieonderzoek Centrum Nederland. Dat presenteerde vorige maand een rapport dat Effecten van het vervroegd sluiten van de Nederlandse kolencentrales heet. Eén van die effecten is dat de Nederlandse energieprijs met ongeveer 2 tot 4 euro per megawattuur stijgt. Die getallen staan ook in de open brief.

En, klopt het?

Eerst maar even het (redelijk) eenvoudige rekensommetje. Een ‘gezin’ is misschien een wat normatieve term voor wat in rekenmodellen liever en vaker een ‘huishouden’ genoemd wordt, dus dat begrip houden we aan. (Dat ‘huishouden’ bestaat gemiddeld uit 2,2 personen, wat overeenkomt met een ‘gemiddeld Nederlands gezin’.) Een huishouden gebruikt jaarlijks ruim 3.000 kilowattuur aan elektriciteit – om preciezer te zijn 3.100 kWh volgens Milieucentraal en 3.360 kWh volgens het Nibud. Als de energieprijs per megawattuur zo’n 2 tot 4 euro stijgt, komt dat neer op tussen de zes en dertien euro op jaarbasis. De schatting van tien euro zit daar netjes tussenin. Op de jaarlijkse energierekening is dat inderdaad geen torenhoog bedrag: volgens de cijfers van Milieucentraal bedragen de jaarlijkse energiekosten per huishouden zo’n 1.700 euro (stroom én gas).

Maar waarom stijgt de energierekening dan precies met een dergelijk bedrag? Dat komt omdat de energie die nu uit kolen gehaald wordt dan ergens anders vandaan moet komen: gas ligt het meest voor de hand. Daarvoor moeten inactieve gascentrales ‘uit de mottenballen worden gehaald’, aldus het ECN, en er zal vermoedelijk meer gas geïmporteerd worden uit het buitenland.

Soms zal het goedkoper zijn om dan maar energie uit buitenlandse kolencentrales te halen – dat is ook een van de kritiekpunten die de energiebranche gisteren noemde op het plan van de hoogleraren. Hoeveel kolen er verstookt worden is afhankelijk van een Europees maximum (het emissieplafond), waarbij landen onderling hun CO2-niveaus kunnen compenseren. Op Europees niveau zal het misschien netto niet leiden tot een heel grote CO2-afname – tenzij daar strengere afspraken over komen.

Maar er zijn nog andere kosten: die van het opstarten van de oude gascentrales, van het sluiten van de kolencentrales, et cetera. Volgens de hoogleraren komt dat neer op zo’n 300 miljoen euro per jaar. Of de overheid dat betaalt of het wordt doorberekend aan burgers, is een politieke keuze, en dus onzeker. In theorie zou zo’n bedrag de energierekening van een huishouden een paar tientjes per jaar kunnen verhogen.

Conclusie

Volgens de prognose van het ECN zou een omschakeling van kolen naar meer gas de energierekening met zes à dertien euro per huishouden laten stijgen, op basis van de geschatte gasprijs. Daarin is nog niet meegerekend dat het sluiten van kolencentrales ook geld kost – dat is een onzekere factor. Daarom beoordelen we de bewering als grotendeels waar.