Miljoenen in teak, miljoenen over de balk

Teakhout was dé belegging. Lucratief en goed voor het milieu. Nu gaan beleggers naar de rechter. Waar blijft het geld?

Bijna twintig jaar geleden kochten Jolanda Overgoor en haar man hun eerste teakhoutparticipatie. In 1998 en 2000 volgden er nog twee. Zo’n 20.000 gulden staken ze in Braziliaanse plantages van het wonderhout. „Oud-minister Gerrit Braks van Landbouw raadde het aan. Dan zal het wel goed zijn, dachten we. Zoiets wekt vertrouwen.”

Nu, twintig jaar na de eerste investering, zou het zo ongeveer kassa moeten zijn. De geplante teakbomen zijn volgroeid en kunnen gekapt worden. En bij het hanteren van de kettingzaag zouden die 20.000 guldens ruim 100.000 dollar waard zijn geworden.

Overgoor en haar man (nu respectievelijk 57 en 58 jaar) zouden dan mooi over een jaar of vijf kunnen stoppen met werken. „De beleggingen waren zelfs verzekerd tegen natuurrampen”, zegt Over-goor. „Maar helaas niet tegen mensen die geld in hun eigen zak steken.”

Teak tot in de hemel

Teakhout werd in de jaren 90 en begin 2000 gepresenteerd als toverbelegging. People, Planet, Profit: perfect voor idealisten en maatschappelijk betrokkenen. Nederlanders vielen er bij bosjes voor. Volgens toezichthouder AFM belegden 27.000 Nederlandse huishoudens in teak.

Onder meer het teak-beleggingsfonds van verzekeraar Ohra, beleggingsfirma Terra Vitales (beide bestaan niet meer) en beleggingsfirma Goodwood zetten voor zeer aanzienlijke bedragen aan teakhoutbeleggingen in de markt. Goodwood verkocht van 1994 tot 2007 aan zo’n 13.000 beleggers voor zo’n 225 miljoen euro aan teakbeleggingen in de Braziliaanse provincie Mato Grosso.

„Het was een prachtig idee. Rik Felderhof wijdde er nog een hele uitzending aan”, zegt Goodwood-belegger Ineke Hamers. „Het klonk zo sympathiek. Je kocht een deel van de plantage. Dat was goed voor de bevolking, want er werd ook een ziekenhuis en een school gebouwd. Het was goed voor het milieu, want er werd een stuk oerwoud aangebouwd.”

Die maatschappelijke component is niet de reden dat Hamers met vijf anderen een kort geding heeft aangespannen tegen Goodwood. Het is ook niet de reden dat Overgoor, haar man en nog zo’n dertig beleggers gistermiddag op de publieke tribune van de Amsterdamse rechtbank zatten. Dat heeft alles te maken met het feit dat Goodwood de slogan ‘Er zit geld in groen’ niet waarmaakt.

Naast de vijf particuliere beleggers is het kort geding ook aangespannen door het Almeerse Bureau Fraude Recht en Geldzaken, dat naar eigen zeggen 1.700 participanten vertegenwoordigt. De zes eisen onder meer toegang tot de teakplantages in Brazilië. En ze willen toegang tot de boekhouding van drie aan Goodwood gelieerde partijen die ze gedaagd hebben.

Rijk geworden

De klagers vertrouwen het niet dat één persoon, Marius van Eibergen Santhagens, tot voor kort zowel de baas was van de stichting die de teakbeleggingen beheerde als van de stichting die ze bewaarde. Ze suggereren dat er geld is verdwenen en er niet in hun belang is gehandeld. Van Eibergen Santhagens werpt dat verre van zich. Hij zegt die dubbelrol ook niet ideaal te vinden, maar op verzoek van de AFM te hebben vervuld.

Het kort geding lijkt de voorbode van meer rechtszaken over verdwenen en niet nagekomen rendementen. „Wij gaan er koste wat kost voor zorgen dat ze er niet mee wegkomen”, zegt directeur Frans Vermeulen van het Bureau Fraude Recht en Geldzaken. Hij wijst erop dat beleggers nu in totaal 500 miljoen terugzien terwijl vele miljarden zijn beloofd.

Vermeulen, een fel sprekende man met gedrongen postuur, initieerde de rechtszaak. Vroeger werkte hij nog als verkoper voor Goodwood en verdiende er „goed geld”. Hij besloot achter zijn voormalige werkgever aan te gaan toen verschillende oud-cliënten bij hem aanklopten over uitgebleven rendementen.

Hij is niet de enige die een juridische strijd belooft. Vorige week kondigde de Vereniging Teak Participanten (VTP) een rechtszaak aan waarbij het het ontslag van Van Eibergen Santhagens eist.

Beide belangenverenigingen willen bovendien niet dat de beleggingen worden ondergebracht bij het Luxemburgse beleggingsfonds Baum, zoals de aan Goodwood gelieerde partijen van plan zijn. Daardoor zou nog meer van de waarde verloren gaan, vrezen zij. De belangenverenigingen willen er met de rechtszaken voor zorgen dat de beleggingen worden ondergebracht bij een andere firma.

De rechter hield het kort geding gisteren aan omdat de gedaagde partijen op enkele fronten tegemoet kwamen aan de eisers.

Nederlands succesverhaal

Goodwood-grondlegger Laurens Brouns was gisteren een van de drie gedaagde partijen. Hij richtte teakproducent Floresteca op waar de beleggingen belandden. Hij is nuchter over de onvrede. Volgens hem klopt er niets van de suggesties van zelfverrijking. Brouns wil niet zeggen hoeveel hij aan de projecten verdient, maar zegt „een marktconform salaris onder de Balkenende-norm” te krijgen. Pas als alle bomen zijn gekapt, over 15 jaar, zal blijken hoeveel hij eraan overhoudt.

En de beloofde rendementen? Ja, in het begin werd de beleggers 12 procent per jaar voorgespiegeld, maar dat deden andere teakbedrijven destijds ook. „Dat was toen de rendementsinschatting.” Daar komt volgens Brouns bij dat beleggers hun geld niet kwijt zijn, maar gewoon al hun ingelegde geld zullen terugkrijgen.

Brouns is „trots” op wat hij heeft neergezet. „Floresteca is met 24.000 hectare en 30 miljoen bomen de grootste particuliere teakproducent ter wereld. Het haalt CO2 uit de lucht en zorgt voor werkgelegenheid. Dat is een Nederlands succes.”