‘Kabinet moet losse Europese verbanden accepteren’

EU-lidsdtaten zullen vaker aparte onderlinge samenwerkingsverbanden aangaan, denkt adviesorgaan.

Op Malta vond twee weken geleden een EU-top plaats over migratie. Foto ANP / Jonas Roosens

Lidstaten van de Europese Unie zullen steeds vaker aparte onderlinge samenwerkingsverbanden moeten aangaan. Het kabinet zal een “gedifferentieerde integratie” van de Europese Unie moeten aanvaarden. Dit stelt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in een vandaag uitgekomen advies. De AIV is het belangrijkste adviesorgaan voor kabinet en parlement op het terrein van buitenlandse zaken.

Met deze stellingname breekt de AIV met de lange Nederlandse traditie dat alle landen van de Europese Unie op dezelfde wijze en in gelijke mate moeten integreren. Volgens de AIV is dit streven, dat nog dateert uit de begintijd toen de Unie nog maar uit zes landen bestond, niet langer houdbaar:

“De integratiegedachte is aan erosie onderhevig. Nationale gevoelens en identiteiten voeren nu meer en meer de boventoon.”

Het wordt volgens de raad steeds moeilijker alle lidstaten te binden aan dezelfde einddoelen en strategieën om deze doelen te bereiken. Daarom zullen vaker kopgroepen ontstaan tussen landen die het wel met elkaar eens zijn. Die samenwerking moet volgens de AIV aan een aantal randvoorwaarden moeten voldoen. De kernwaarden van de Europese Unie, zoals die zijn vastgelegd in verdragen, moeten worden gerespecteerd.

Als voorbeeld van een terrein waarop een aantal landen binnen de EU nauwer kan gaan samenwerken noemt de AIV het asiel- en vreemdelingenbeleid. Wel is permanent overleg tussen de ‘kopgroepen’ en de rest van de Unie nodig om “blokvorming” te voorkomen.

Gedifferentieerde integratie: verschillende routes in de EU-samenwerking

Het rapport verschijnt op het moment dat het Verenigd Koninkrijk met de Europese Unie wil onderhandelen over het recht om op een aantal terreinen een eigen beleid te voeren, los van de afspraken zoals die in de Unie zijn gemaakt. Die gesprekken worden gevoerd onder druk van een referendum over de Europese Unie dat de Britse premier Cameron zijn landgenoten heeft beloofd. Volgens de AIV kan de voorgestelde flexibele integratie ,,een belangrijke angel´´ wegnemen uit het zogeheten Brexit-debat.