Houben krast in de macht

Hedwig Houben, Personal Matters and Public Affairs (2015, performancevideo, ca. 22min.) Foto Daniel Nicolas

De expositie van de Prix de Rome in de Appel in Amsterdam van dit jaar gaat opvallend vaak over het begrip ‘autoriteit’ – wat nogal ironisch is, gezien het feit dat Lorenzo Benedetti, de directeur van de Appel, net op non-actief is gesteld.

Lees ook: Bestuur kunstcentrum De Appel ontslaat directeur Lorenzo Benedetti

Het geeft wel aan hoe actueel het onderwerp is. Vragen als: wie kunnen we nog vertrouwen, wie heeft de kracht om te handelen, hoe kun je macht beheersen, zijn onmiskenbaar actueel – en in dat krachtenveld is het voor jonge kunstenaars lang niet altijd eenvoudig je eigen autoriteit, je eigen artistieke stem te vinden.

Worstelen

Het meest traditioneel, in dat opzicht, is Magali Reus, verreweg de bekendste van het stel – ze studeerde aan Goldsmiths in Londen, exposeert over de hele wereld en krijgt volgend jaar zelfs al een kleine solo in het Stedelijk Museum. Je begrijpt ook goed waarom: Reus’ beelden houden het subtiele midden tussen herkenbare consumentenobjecten (in dit geval sloten) en ongrijpbare abstracte beelden. Daarmee zijn ze krachtig, speels en opvallend autonoom, Reus is eigenlijk al te goed om nog een talentenprijs te winnen.

Waar Reus haar stem al heeft gevonden, worstelen twee van de andere deelnemers nadrukkelijk met een externe autoriteit. In de film van het duo Foundland (Lauren Alexander en Ghalia Elsrakbi) geeft de vader van Elsrakbi, uit Syrië naar Kairo gevlucht, een analyse van de situatie in het Midden-Oosten, geïllustreerd door computeranimaties. Het ziet er slim en allemaal gelikt uit, maar het verhaal, dat toch al zo complex is, wordt alleen maar verwarrender door de naar complottheorie riekende verhalen van vader Elsrakbi. Daardoor heeft de toeschouwer het gevoel dat je nauwelijks verder komt: van de ene actuele chaos word je naar de andere getransporteerd en blijf je achter met de vraag wat het werk van Foundland nu eigenlijk toevoegt.

Ritme

Ook Christian Nyampeta leunt stevig op een autoriteit: in zijn geval de filosoof Roland Barthes en de vraag die hij stelde in een serie lezingen: How to Live Together? Nyampeta maakt het je daarbij niet gemakkelijk door zich vooral te richten op de vraag in hoeverre ‘ritme’ het menselijke handelen en leven bepaalt en daarover een serie (voornamelijk Rwandese) filosofen aan het woord te laten. Interessant, maar zijn afhankelijkheid van Barthes maakt Nyampeta’s installatie wat gedwee – van een jonge, aanstormende kunstenaar hoop je op wat meer eigenheid of recalcitrantie.

Zoals bij Hedwig Houben. Zij exposeert in de Appel twee werken: een levensgrote auto, opgetrokken uit grijze plasticine en een film van dik twintig minuten waarin ze, staand voor die auto, een lang vertoog houdt over object, subject, authenticiteit en de manieren waarop die elkaar veranderen. Al pratend koestert ze een levensecht kleien beeld, van haar eigen hoofd, in haar armen.

Geheide winnaar

Houben ziet er zeer hedendaags-artistiek beschaafd uit (ze kan zo een jonge, ambitieuze curator zijn) en dat maakt het des te verrassender als ze tijdens de lezing haar eigen beelden begint te verminken: ze trekt krassen in de auto en sloopt haar eigen beeltenis. Daardoor zet ze langzaam alle autoriteit op losse schroeven – wat heeft hier nog waarde, wie moeten we geloven?

Juist dit slimme en prikkelende opschudden van het autoriteitsbegrip, inclusief dat van haarzelf, maakt Houben wat mij betreft tot de geheide winnaar van deze Prix de Rome. En oh ja, de eerstvolgende kunstenaar die het nog aandurft een lege tafel en stoelen in zijn tentoonstelling neer te zetten en dat omschrijft als een ‘uitnodiging tot gesprek en verdieping’ (zoals Christian Nyampeta hier doet) mag wat mij betreft wegens verregaande clichématigheid van deelname worden uitgesloten.