Hij maakt de damsport hip

De 17-jarige Jan Groenendijk is één van de revelaties van het WK dammen in Emmen. Voetballer en damfanaat, een voorbeeld voor een nieuwe generatie.

Jan Groenendijk maakt grote indruk op het WK dammen, maar de wereldtitel lijkt op dit moment nog te hoog gegrepen. Foto Kees van de Veen

Hij is misschien wel de meest opvallende verschijning bij het WK dammen in Emmen. Zijn rossige haren altijd in model, broekspijpen keurig omgeslagen en hippe gympen eronder. Juist de 17-jarige Jan Groenendijk wijkt af van het stoffige imago van de damsport. De vwo-scholier uit Wageningen maakt dit toernooi faam en strijdt bovendien met de groten der aarde mee om de wereldtitel.

Groenendijk heeft zijn schoolexamens net achter de rug. Het was flink ploeteren, omdat het WK dammen al voor de deur stond. De hele zomer stond in het teken van het toernooi waarin het grote talent zijn naam definitief zou gaan vestigen.

Zelfs damliteratuur vond hij geweldig

Groenendijk is een zoon van de biologen Hanneke Witsenboer en John Groenendijk. Zijn ouders houden zich bezig met de moleculaire veredeling van planten. Goed opgeleid, maar ze hadden totaal niets met dammen. Totdat hun toen 8-jarige zoon meedeed aan een schooltoernooi. Een aantal uitblinkers, onder wie Groenendijk, kreeg als beloning een strippenkaart voor lessen van de lokale damclub. „Daar kregen we van de trainers te horen dat Jan behoorlijk getalenteerd was”, vertelt zijn moeder. „Hij kreeg opdrachten mee waar leeftijdgenootjes een half jaar over deden. Jan had ze in een week af. Hij ging ermee naar bed en stond er weer mee op. Zelfs damliteratuur vond hij geweldig. Boeken met titels waar ik al duizelig van werd. Zoals Slagzetten in het klassieke middenspel.”

Thuis werd kennisontwikkeling gestimuleerd. Witsenboer: „We lazen veel boeken voor aan Jan. Maar kennisontwikkeling zit hem ook in de keuze van speelgoed voor je kind.” Zo kon Groenendijk urenlang bouwcreaties maken met Legostenen. „Met gevoel voor schoonheid, zoals hij ook in het dammen bepaalde standen heel mooi vindt.”

De dammer op het voetbalveld

Toch moest hij een keuze maken tussen twee talenten: dammen of voetbal. Hij werd op jonge leeftijd ook gescout door de KNVB. Een combinatie die overigens niet vreemd is. Damlegende Ton Sijbrands, die Groenendijk ook soms traint, speelde in de jeugdopleiding van Ajax en voetballer Abe Lenstra was jarenlang actief bij de damclub in Heerenveen. Mede door een polsblessure en de grotere kansen op succes bij het dammen, zette Groenendijk voetbal op een lager pitje.

Momenteel is hij nog linksbuiten van Wageningen A1, een vriendenteam. Volgens zijn moeder zie je de dammer in hem terug op het voetbalveld. „Bij dammen is respect voor je tegenstander normaal. Jan verloor met voetbal ooit een wedstrijd ruim, maar complimenteerde de tegenstander die een mooi doelpunt had gemaakt. Iedereen vroeg hem: ‘wat doe jij nou?’ Maar zo is Jan.”

Maar voetbalwedstrijden spelen komt er bijna niet van. Te druk met dammen. Hij traint nog wel twee keer per week om fysiek sterk te blijven. Ook belangrijk voor een leven in de denksport, gelooft zijn damtrainer Rik Keurentjes.

Vier uur achter elkaar dammen is heel normaal

Zijn wedstrijden duren gemiddeld vier tot zes uur en daarvan speelt Groenendijk er dit WK negentien, met slechts één dag rust. Keurentjes: „Jan daagt zijn tegenstanders uit om er een spannende partij van te maken. Niemand wil van hem verliezen, dus ze gaan daarin mee. Maar mentaal is het slopend voor hem. Ter ontspanning gaat hij regelmatig in het hotel naar de ruimte met een tafeltennistafel, een pooltafel en een dartbord. Dat scheelt echt.”

Oordopjes om zich beter te concentreren, zoals sommige tegenstanders dragen, heeft Groenendijk niet nodig. Dat zit in hem. Het is ook een kwestie van veel oefenen. Zelf vertelt de tiener dat hij niet beter weet dan dat hij urenlang achter de tafel zit. „Ik was negen jaar en net Europees kampioen geworden bij de jeugd”, zegt Groenendijk. „Ik kreeg een e-mail van de technisch directeur met een uitnodiging voor een training bij de dambond: 12:00 tot 16:00 uur op mijn kamer, stond erin. Ik schrok me rot. Vier uur? Het bleek echt waar te zijn. Later ben ik het normaal gaan vinden. Of we zetten een stand op het bord en dan moet ik binnen twintig minuten een oplossing vinden. Geweldig.”

Huilen bij remise, zo fanatiek is hij

Zijn fanatisme kwam dit toernooi het best tot uiting in de wedstrijd tegen Erdenebileg Dul, uit Mongolië. Groenendijk stond op winst, maar maakte een pijnlijke vergissing waardoor de wedstrijd in remise eindigde. Na afloop zat hij helemaal stuk. Sprakeloos was de jongeling. Minutenlang schuilde hij onder zijn linkerarm. In het hotel waar de wedstrijden worden gespeeld zocht hij steun bij zijn moeder en coach. „Ik heb zelden een dammer gezien die zo geëmotioneerd was na een remise”, zei een toeschouwer.

Door zijn kansen op de wereldtitel krijgt het talent steeds meer aandacht. Van vrienden en bekenden, van media, maar ook van mensen die hij amper nog sprak. Groenendijk: „Mijn vader liep laatst door de supermarkt toen een groepje meisjes, waarschijnlijk van mijn school, naar elkaar smiespelden: ‘Hee, dat is de vader van Jan Groenendijk’.”

Of de Gelderlander uiteindelijk de titel pakt of niet, Groenendijk hoopt het dammen kleur te geven en met name de jeugd aan te spreken. „Ik vind het mooi dat het dammen weer in de aandacht komt.” Keurentjes vindt zijn pupil een prachtig voorbeeld van de nieuwe generatie dammers. „Ze geven een signaal af met hun nette kledingstijl. Jongens als Jan, maar ook Roel Boomstra en Wouter Sipma zijn totaal anders dan de oudere generatie. Ze willen er goed bijlopen. Dat is alleen maar goed voor de uitstraling van dammen.”

Groenendijks moeder moet lachen en is het eens met Keurentjes. „Wat typisch Jan is? Als zijn haar maar goed zit.”