Ze moeten ook Hollandse pot leren eten

Asiel in het gooi In azc Crailo krijgen de bewoners weer langzaam grip op hun leven. Ze hebben atypische buren: de bewoners van John de Mols Utopia.

Jan Arie van der Kolk, beheerder van de opvang in Crailo: „We willen dat de mensen uit bed komen.”

Jan Arie van der Kolk is een opgeruimd man. Getrimde baard, moderne bril. Zijn gedachten vat hij ook geregeld samen in opgeruimde slogans. Over zichzelf: What you see is what you get. Het motto van zijn organisatie, het Leger des Heils: Together we’re one.

Van der Kolk is namens het Leger sinds halverwege oktober de baas in de asielopvang in Crailo, aan de rand van de hei tussen Hilversum, Bussum en Laren. Hij is de burgemeester, grapt hij. Hij ziet het azc als een dorp. Zijn dorp bestaat uit zo’n honderd vluchtelingen. Vooral Syriërs, een tiental Eritreeërs en een enkele Afghaan, een Iraniër, een Servisch gezin ook. De meesten zijn half september in Nederland aangekomen, en zitten na wat crisis- en noodopvangplekken sinds half oktober in Crailo. Hier overwinteren ze. Hun asielprocedure, hoorden ze onlangs tot hun schrik, start pas in maart.

De gemeente runde aanvankelijk de opvang in Crailo. Het verbond van Gooische gemeenten om precies te zijn. Maar opvang, dat is niet de corebusiness van gemeenten. En omdat het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers het enorm druk heeft, werd het Leger des Heils ingeschakeld. Dat heeft ervaring met kwetsbare groepen. Zo organiseerde Van der Kolk eerder in Den Helder hulp voor multiprobleemgezinnen en jongeren die van het rechte pad dreigen te raken.

Hij is trots dat hij voor deze klus is gevraagd. Hij zal hetzelfde doen als altijd: „De mensen in hun eigen kracht zetten.” Want, zegt hij: „Deze mensen hebben een barre tocht ondernomen, ze zijn in een rubberboot de zee overgestoken, ze hebben hun voeten kapot gelopen. De meesten hadden hun leven in Syrië goed op orde. We hebben hier een chirurg, een huisarts, een orthodontist. Die mensen hoef je niet te vertellen hoe ze hun leven moeten inrichten.”

Ook gewoon hutspot

Van der Kolk voerde meteen bij binnenkomst een dagritme in. Ontbijt van zeven tot negen uur. „We willen dat de mensen uit bed komen.” Lunch van twaalf tot een en diner van zes tot zeven. Er wordt ’s avonds Eritrees of Syrisch eten geserveerd, maar ook gewoon hutspot. Van der Kolk: „Ze moeten ook Nederlandse pot leren eten.”

Het grootste probleem in het azc is nog het gebrek aan dagbesteding. Vrijwilligers doen hun best, met sport en spel en Nederlandse les. Oudere kinderen kunnen naar een schakelklas in Hilversum. Maar voor de jongere kinderen, tot 13 jaar, kostte het wat tijd om een school te vinden.

Om voeling te houden met de mensen in het azc, heeft Van der Kolk een bewonersraad ingesteld. Het moest een gemêleerd gezelschap worden, en dat is gelukt, zegt hij tevreden. Dus naast moslims ook christenen en naast mannen ook vrouwen. En niet alleen Syriërs. Ook een Eritrese vrouw. Bij installatie van de raad las hij artikel 1 van de Grondwet voor. „Dat artikel gaat over hoe wij in Nederland met elkaar omgaan. Dat we respect hebben voor anderen. Ook als ze anders zijn dan wijzelf.”

Kleding zonder kast

De bewoners moesten de eerste maand erg wennen. Niet dat ze grote luxe verwachtten, maar hun woongebouw, een voormalige legerbarak, toont behoorlijk wat gebreken. Heba (32), basisschoollerares Engels in de Syrische oliestad Dair Ezzot, is dankbaar voor de opvang. En godzijdank is ze weg van de Syrische oorlog. Maar mag ze eerlijk zijn? De kamer is te klein voor haarzelf, haar man Murhav (33) en hun zoontje Atalla (9). De eerste maand had ze geen kast. Kleding lag op keurig gevouwen stapeltjes in een hoek.

De catering was de eerste maand ook een probleem. Als je niet meteen om zeven uur aan het ontbijt zat, had je kans dat alles op was. Je mag geen eten meenemen, maar sommigen deden dat wel. Veel eten. Soms in de jaszakken van de kinderen. Inmiddels is er in samenspraak met de bewonersraad een oplossing bedacht: ontbijt en lunch worden verpakt in eenpersoonstasjes.

Nog een verbetering, die afgelopen zaterdag is doorgevoerd: men mag zelf koken. De gaarkeukens waren de eerste maand niet bruikbaar omdat ze eerst aan allerlei veiligheidseisen moesten voldoen. Een frustratie voor de bewoners, van wie velen genoeg hadden van de wekenlange catering.

Gebrek aan geld blijft een probleem. Zo’n beetje de helft van de mensen hier heeft geen enkele cent, schatten Heba en Murhav. Werken in Nederland mag pas als de asielprocedure met goed gevolg voltooid is. De bewoners zouden graag eigen spullen kopen. Eigen kracht gaat net iets makkelijker met eigen geld. Maar zakgeld om aan de mensen uit te delen heeft Van der Kolk ook niet.

Wat dat betreft is het een geluk dat de buurman van het azc een aantal zaken heeft gesponsord: een satellietschotel, een wifivoorziening en twee tv’s, zodat de bewoners naar het Syrische nieuws kunnen kijken. En, zegt Van der Kolk, voor alle negentien kinderen een paar schoenen.

Die buurman is niet zomaar een buurman. Naast het azc zit Utopia, het tv-programma van miljardair John de Mol en Talpa. Vijftien bewoners zitten daar dag en nacht met elkaar, ze mogen niet van het terrein af. Ze moeten voor zichzelf en voor elkaar zorgen en worden 24 uur per dag gefilmd door tientallen camera’s. Een samenvatting van hun belevenissen wordt ’s avonds uitgezonden op SBS6.

Een goede buur

Een van de bewoners van Utopia aasde meteen op nadere kennismaking met de vluchtelingen van Crailo. En Talpa wil zich graag een goede buur tonen. Een scheut actualiteit in de nu twee jaar durende realityshow kan ook geen kwaad. De Mol legde het in de week bij de Gooise gemeenten en bij Jan Arie van der Kolk: was er misschien een bezoek mogelijk van vluchtelingen, aan Utopia?

De bewonersraad zei eerst nee. Maar nu de zaken beter gaan, er gekookt wordt, er kledingkasten in de kamers komen, alle kinderen naar school gaan, kan het. Khaled (29), gevlucht uit de dystopie van Assad en IS, bezocht afgelopen donderdag Utopia. Hij, die maanden in onzekerheid moet wachten op Nederlandse verblijfspapieren. En de Utopia-bewoners, Hollanders met papieren, die zich doelbewust afzonderen van Nederland.

Het werd gezellig, zegt Khaled – hij kent het woord inmiddels. Ze spraken over Khaleds reis, maar vooral over het wonen in Crailo. Beelden worden vanavond uitgezonden.

Jan Arie van der Kolk, de burgemeester van de opvang, was ook mee. Achter de schermen.