De activist die ze nu wél serieus nemen

In Parijs begint volgende week de grote klimaattop van de Verenigde Naties. Te voet op weg: Urgenda-directeur Marjan Minnesma. Wie is zij?

Marjan Minnesma en andere klimaatactivisten lopen door België, op weg naar Parijs. Bij Grimbergen plaatst zij met voormalig milieuminister Jacqueline Cramer (met hamer) een ‘mijlpaal’. Foto's: Branko de Lang

Wie is toch de vrouw die zich zo druk maakt om klimaatverandering? Wie is de vrouw die bijna vijf maanden geleden een proces tegen de Staat der Nederlanden won en gedaan kreeg dat het kabinet meer werk moet maken van het beperken van de uitstoot van broeikasgassen? De vrouw die elke dag met een elektrische auto naar het kantoor van Urgenda aan het IJ in Amsterdam rijdt, de „actieorganisatie” met de naam die een samentrekking is van de woorden ‘urgent’ en ‘agenda’ die zij acht jaar geleden oprichtte om een verandering naar een duurzame economie te bevorderen? Deze moeder uit de Beemster, het stoere polderland waar ze een boerderij langs de ringvaart bewoont, waarvan de schuur is behangen met vierentwintig zonnepanelen en de werk- en slaapkamers zijn voorzien van zuinige infraroodpanelen, een woning waarin binnenkort zonder de fossiele brandstof gas zal worden geleefd? Deze energieke netwerker die twee weken geleden begon met een voettocht van Utrecht naar Parijs, waar eind deze maand de grote klimaatconferentie begint, een wandeling van 580 kilometer waarbij zich elke dag wel weer enkele min of meer bekende Nederlanders aansluiten?

Het is Marjan Minnesma, geboren in 1966 in Wormerveer. Opgeleid als bedrijfskundige, jurist en filosoof, eerder werkend voor Shell en Greenpeace, Novem, het Instituut voor Milieuvraagstukken in Amsterdam en de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Moeder van drie tieners. Naar eigen zeggen tachtig uur per week werkend. Zelden te zien zonder knotje in het haar. Hobo spelend in een orkest. Veel lezingen gevend over het klimaat, en sinds de memorabele uitspraak van de Haagse rechtbank in juni dit jaar veelvuldig gevraagd door juridische faculteiten.

„Marjan is een vrouw die op haar eigen manier bijdraagt aan de bewustwording van de immense verandering die ons te wachten staat, een verandering die eigenlijk al is begonnen”, vertelde Herman Wijfels vorige week, toen hij samen met zijn vrouw een dagje mee wandelde tijdens The Climate Miles. De bekende christen-democraat en econoom, voormalig topman van Rabobank en ex-voorzitter van de Sociaal-Economische Raad, vindt het „heel goed” dat de gedreven Minnesma aandacht vraagt voor de klimaatverandering. Hij sloeg tijdens de wandeletappe door de Belgische natuur een „mijlpaal” in de grond met als tekst „Parijs 2015: op weg naar een ecologische beschaving”.

Koekje van eigen deeg

Wijfels: „Wat ik in media vrijwel niet tegenkom, zijn analyses waarin een koppeling wordt gelegd tussen grote problemen, zoals tussen het vluchtelingen- en het klimaatvraagstuk. Dat mensen uit het Midden-Oosten hier naartoe komen, is een gevolg van inmenging van het Westen gedurende vele jaren om de oliebelangen daar veilig te stellen. Dat mensen uit de Hoorn van Afrika naar Europa komen, heeft alles te maken met de droogte daar. We krijgen in het Westen een koekje van eigen deeg.”

Marjan Minnesma is bezorgd om de toekomst van haar kinderen, heeft ze enkele dagen voor het begin van de wandeltocht op haar kantoor in Amsterdam verteld. „Ik wil thuis niet de hele dag tegen mijn kinderen zeggen dat ze het later slecht krijgen. Ik probeer dat bij hen weg te houden. Maar ik ben wel bezorgd. Vijftien jaar geleden wist ik nog niet wat ik nu weet over klimaatverandering, en voelde ik nog niet in elke cel van mijn lichaam hoe ernstig het is. Als ik niet vijftien jaar geleden, maar nú voor de beslissing had gestaan kinderen te krijgen, dan was die veel moeilijker geweest.”

Het is deze bezorgdheid die Minnesma tot actie aanzet. Zo voelt ze dat. „Als je ziet hoe hard het achteruit holt en hoe weinig actie wij ondernemen, dan weet je sowieso dat mijn kinderen het minder gaan krijgen dan wij. Sommige processen zijn al niet meer tegen te houden. Die CO2 blijft honderden jaren hangen. Je moet beseffen in wat voor wereld je mensen neerzet. En als je zo’n wereld niet wilt, dan moet je radicaal actie ondernemen. Ik kan niet anders dan proberen er nog iets van te maken en te zorgen dat we een omslag maken. Ik zou nu niet meer iets lulligs kunnen doen. Iets doen om zo veel mogelijk geld te verdienen of waar weinig maatschappelijke relevantie aan zit. Olie verkopen bijvoorbeeld. Ik ben ooit afgestudeerd bij Shell. Ik zat op de afdeling personeelszaken. Daar zat een man die zei: jij zou niet goed zijn in marketing, want jij zou geen kick krijgen van het volgende vaatje olie dat je verkoopt. Klopt. Of het honderd of tweehonderd vaatjes zijn, vind ik totaal oninteressant. Ik wil iets doen wat ik zinnig vind. En dat kan niet bij Shell. Ze hebben alle investeringen in zonne-energie en biomassa buiten de deur gezet. Ze zijn honderd procent fossiel. Ze zijn immoreel bezig.”

Geen tijd om te ontbijten

Marjan Minnesma, directeur van Urgenda, kijkt met grote voldoening terug op 24 juni 2015, de dag waarop zij, vergezeld van enkele honderden sympathisanten en haar twee advocaten, in Den Haag te horen kreeg dat de rechtbank haar in het gelijk stelde, dat een reductie van broeikasgassen door Nederland met minder dan 25 procent in 2020 ten opzichte van het jaar 1990 „onrechtmatig” is.

Minnesma: „Ik ben de avond vóór de uitspraak naar een hotel in Den Haag gegaan. Ik wilde ’s morgens niet te laat komen. Dus daar zat je dan, in je eentje op een hotelkamer. Prettig gespannen. Slapen kan ik altijd, als ik me op mijn linkerzij kan draaien, slaap ik binnen tien seconden. Dat is een gave. Maar om zes uur ’s morgens begon het eerste radioprogramma al te bellen en zat ik in mijn nachtgewaad op de rand van het bed met de radio te spreken. Ik heb geen tijd gehad om te ontbijten. Ik heb alles in een tas gegooid en ben naar de rechtbank toegelopen.”

Dat de rechters haar in het gelijk zouden stellen, hadden weinigen verwacht. Minnesma zelf was optimistischer. „Ik heb de kans altijd fifty-fifty ingeschat.”

Ze weet nog heel precies hoe de uitspraak verliep. „De rechters kwamen binnen en een van hen begon letterlijk te zeggen dat klimaatverandering een heel groot probleem is. Ik dacht: wow, dit is al hartstikke goed. Toen ging hij verder. Op een gegeven moment dacht ik: het lijkt wel of hij ’m gaat geven! Ik begon schuin naar mijn advocaten te kijken. Je zit pal vooraan. Je kunt niet even smoezen. Ik zat in het begin te twitteren. Halverwege viel ik stil. Ik dacht: hij gaat het gewoon doen!”

Na de uitspraak barstte luid gejuich los. Mensen vielen elkaar huilend in de armen, ook de advocaten waren aangedaan. „Het was mooier dan wij hadden durven hopen”, vertelt Minnesma. „Dat een rechter uitspreekt dat dit een groot probleem is en dat een overheid de plicht heeft om haar burgers te beschermen, is een uitspraak die de hele wereld overging. Als geen ander realiseerden de advocaten en wij ons wat dit betekende. Het gaf een totale ontlading. Drie jaar lang hadden we volgehouden dat dit mogelijk zou zijn.

„Er waren collega’s bij Urgenda die dit niet zagen zitten, die twijfelden of we een rechtszaak moesten aanspannen. Veel ceo’s van bedrijven hadden me gezegd: Marjan, we hopen echt dat je wint, maar we geloven er niks van. Dus na afloop kreeg ik veel van zulke sms’jes: ‘ik had het nooit gedacht, maar geweldig’. Het is een rechtszaak van de hoop geworden.”

Goed dat je niet in je pyjama was

De rest van die gedenkwaardige dag verliep „krankjorem”, vertelt ze. Zelfs toen ze ’s avonds laat thuis was gekomen en er met haar man een glaasje op had gedronken, bleven de verzoeken van de media maar binnenstromen.

Minnesma: „Toen ik thuis kwam, bleek Australië net wakker te zijn geworden. Dus ik zit op mijn kamer onder mijn infraroodpaneeltje achter mijn computer en krijg de vraag of ik even een gesprekje wil voeren met een van de beroemdste journalisten daar. Ik zit op Skype, tegen een zwart scherm aan kijkend, niet beseffend dat het nationale televisie was en dat mensen mij konden zien. Mijn zusje woont in Australië en die zit televisie te kijken en ineens komt haar grote zus dat scherm binnen! Ze stuurde me na afloop een berichtje: het is maar goed dat je niet in je pyjama was.”

Veranderd is ze door de rechterlijke uitspraak niet, denkt Marjan Minnesma. Wel is het aantal aanvragen voor praatjes en lezingen verdubbeld. „We zijn acceptabeler geworden. We komen makkelijker ergens binnen.”

Ook heeft ze „geleerd” de media niet altijd even serieus te nemen. „Veel mensen geloven wat er in de kranten staat, maar vaak klopt dat niet.” Vooral in de maanden voorafgaand aan de uitspraak hebben veel hoogleraren „onzin uitgekraamd” op vragen van journalisten over de kansen voor Urgenda. „Er is op basis van nul informatie heel veel gekakeld.”

De reacties van politici zijn haar niet meegevallen. Bijvoorbeeld het „geblèr” van veel politici dat het kabinet wel in hoger beroep moest gaan „omdat je anders wel voor alles naar de rechter kunt stappen”. Minnesma: „Ik vind het storend als zelfs iemand als Diederik Samsom dat zegt. Hij heeft kennelijk niet de tijd gehad om zich hierin te verdiepen.”

De werkelijkheid is namelijk, zegt ze, dat je juist niet voor alles naar de rechter kunt omdat klimaatverandering een „uniek dossier” is. „Er is geen enkel ander dossier waarvan de gevaarzetting zo duidelijk en onbetwist is. Als je voor de hoogte van je uitkering of voor de afdracht aan de NAVO naar de rechter gaat, dan zijn niet de hele wetenschap en 195 landen het erover eens dat een half procent meer of minder een heel groot gevaar is.”

Die zit. Nu alleen nog even naar Parijs wandelen om delegaties van de onderhandelende landen ervan te overtuigen een ferm akkoord te sluiten tegen een „onleefbare wereld”. Ze krijgt veel tips voor een verhoogd wandelcomfort. Van schapenwol tussen je tenen tot kamferspray op je voetzolen. De blaren doen soms pijn. „Maar als je met z’n allen loopt en je hebt gesprekken, dan voel je die niet.”

Elke dag, na de etappe, leidt ze ook nog een talkshow die op de website van Urgenda wordt geplaatst. „En na de talkshow gaan we borrelen”, zegt ze lachend. „Dan wordt het écht gezellig.”